Censuur in Nederland, De belangrijkste taak van de Hoge Raad is burgers geen recht geven op rechtseenheid en rechtsbescherming en waarheidsvinding om "gesubsidieerde hulpverlening" te kunnen blijven verkopen en oordeelt dus ook niet over feiten NVvR: "De erkenning van het recht op geleden affectieschade is een politieke keuze van de wetgever en heeft tevens een zekere mate van symbolische werking!" De niet duurzaam samenwonende partner heeft op grond van deze formulering geen recht op vergoeding van geleden affectieschade Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak: "In 1997 zorgde een site van Ermeloër Jan Hop met daarop informatie over nevenfuncties van rechters voor ophef. Zijn bijbanenregister is nog altijd online" Bron Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak dinsdag 7 oktober 2003

Hop geeft inzicht in denk- en werkwijze van Rechterlijke ambtenaren door publicatie van informatie op internet

De belangrijkste taak van de Hoge Raad is burgers geen recht geven op rechtseenheid en rechtsbescherming en waarheidsvinding om "gesubsidieerde hulpverlening" te kunnen blijven verkopen en oordeelt dus ook niet over feiten

(bron: verslag Hoge Raad over de jaren 2005/2006)

De procureur-generaal bij de Hoge Raad heeft op grond van artikel 78 lid 1 Wet op de rechterlijke organisatie de discretionaire bevoegdheid om een vordering tot cassatie ‘in het belang der wet’ in te stellen tegen een rechterlijke uitspraak met als doel de rechtsontwikkeling en rechtseenheid te bevorderen.
Een dergelijke vordering kan slechts worden ingesteld indien voor partijen geen gewoon rechtsmiddel openstaat (artikel 78 lid 6 Wet op de rechterlijke organisatie). Voorts wordt in lid 6 bepaald dat de uitspraak van de Hoge Raad op een vordering tot cassatie in het belang der wet geen verandering brengt in de rechten van partijen, zoals deze uit de bestreden uitspraak van de lagere rechter voortvloeien. Cassatie in het belang der wet heeft dus geen rechtsgevolgen voor de betrokken partijen.
In de praktijk wordt de beslissing om al dan niet een vordering tot cassatie in het belang der wet in te stellen, in vrijwel alle gevallen genomen op grond van een verzoek dat de procureur-generaal heeft ontvangen. Verzoeken zijn afkomstig van onder meer het openbaar ministerie (sinds 2006 is de behandeling van cassatieberoepen geconcentreerd bij het ressortparket in Den Haag en zijn de verzoeken van dat parket afkomstig), andere gerechten, (semi-) overheidsinstellingen, bedrijven, advocaten en burgers. Het komt echter ook voor dat de procureur-generaal op eigen initiatief, dus zonder dat hij daartoe een verzoek heeft ontvangen, besluit een vordering tot cassatie in het belang der wet in te stellen.
Het aantal verzoeken om cassatie in het belang der wet in te stellen dat door de procureur-generaal wordt ontvangen, blijft redelijk constant. In 2001 werden 27 verzoeken ontvangen, in 2002 26, in 2003 23, in 2004 35 en in de afgelopen verslagperiode werden 36 verzoeken ontvangen in 2005 en 35 in 2006.
Het aantal vorderingen dat door de procureur-generaal wordt ingediend groeit. In de verslagperiode 2001-2002 werden vier vorderingen ingediend, in 2003-2004 waren dat er drie. In de afgelopen verslagperiode werden zeven vorderingen ingediend.
De toename van het aantal ingediende vorderingen houdt in de eerste plaats verband met de totstandkoming van wettelijke regelingen die het cassatieberoep voor partijen uitsluiten en de mogelijkheid van cassatie in het belang der wet in de wet hebben opgenomen als middel om de rechtseenheid te garanderen, zoals de Wet administratieve handhaving verkeersvoorschriften, de Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg en de Overleveringswet.
In de tweede plaats is er de toenemende aandacht voor de rechtseenheid die er toe leidt dat niet altijd jaren kan worden gewacht tot een gewoon cassatieberoep wordt ingesteld, maar dat voor het instellen van cassatie in het belang der wet moet worden gekozen om een vraag van uitleg van nieuwe wetgeving snel aan de Hoge Raad voor te leggen (zie bijv. HR 13 juni 2006, LJN AX1662 (RvdW 2006, 621) met betrekking tot de wijziging van art. 14a lid 2 Sr).
Daarbij moet wel worden opgemerkt dat een snelle cassatie in het belang der wet niet in aanmerking komt, indien het gaat om een rechtskwestie waarmee in de praktijk nog ervaring moet worden opgedaan om tot een verantwoord oordeel te komen.
Ook is terughoudendheid geboden indien verwacht wordt dat de rechtsvraag de Hoge Raad binnen redelijke termijn zal bereiken door middel van een gewoon cassatieberoep. De gewone procedure heeft in het bijzonder in civiele zaken het voordeel dat de partijen hun argumenten voor de ene of de andere beslissing naar voren kunnen brengen. Omdat dit voordeel van het contradictoire geding in strafzaken minder speelt dan in andere zaken, kan deze terughoudendheid bij strafzaken minder groot zijn.

Afgewezen verzoeken
Veel verzoeken om een vordering tot cassatie in het belang der wet worden ingediend door of namens de partij die in de betreffende beslissing in het ongelijk is gesteld. Het indienen van een verzoek cassatie in het belang der wet in te stellen wordt dan kennelijk gezien als laatste mogelijkheid om alsnog gelijk te krijgen. Daarvoor is dit buitengewone rechtsmiddel echter niet bedoeld. Deze praktijk leidt er wel toe dat veel verzoeken moeten worden afgewezen omdat zij geen kwestie aan de orde stellen die in het belang van rechtsontwikkeling of rechtseenheid opheldering behoeft.
Bij de beoordeling van een verzoek om een vordering tot cassatie in het belang der wet in te dienen, spelen verschillende aspecten een rol (zie voor een overzicht van de beoordelingscriteria Den Hartog Jager, ‘Cassatie in het belang der wet’ p. 119 e.v. en de toelichting op de jaarcijfers 1999-2000, p. 60-61, a t/m k). De meest voorkomende redenen op grond waarvan verzoeken in de verslagperiode werden afgewezen zijn:
a. dat geen sprake is van een omstreden rechtskwestie die in het belang van de rechtseenheid of rechtsontwikkeling opheldering behoeft.
Met name bij verzoeken die van een der partijen afkomstig zijn, komt het voor dat zij zich richten tegen een beslissing die niet onjuist is en in lijn is met bestaande rechtspraak. Een enkele keer is er sprake van een apert onjuiste beslissing, maar ook die lenen zich in het algemeen niet voor het instellen van cassatie in het belang der wet. Er valt immers niets op te helderen;
b. dat de beslissing overwegend wordt bepaald door de feiten en omstandigheden van het geval en de daaraan te verbinden feitelijke waarderingen.
Ook deze grond voor afwijzing hangt samen met de omstandigheid dat verzoeken vaak worden ingediend door de partij die het niet eens is met de betreffende beslissing. Indien het oordeel van de rechter in hoge mate afhankelijk is van de nuances van het concrete geval, wordt alleen al om die reden geen cassatie in het belang der wet ingesteld;
c. dat in de (hoofd)zaak nog niet onherroepelijk is beslist.
Deze situatie doet zich vooral voor bij verzoeken in strafzaken die betrekking hebben op beschikkingen tijdens het vooronderzoek. Het is vast beleid om zolang een strafzaak tegen een verdachte (of een medeverdachte) nog loopt, tegen dergelijke beschikkingen geen cassatie in het belang der wet in te stellen, omdat de daarbij aan de orde te stellen rechtsvraag dikwijls ook in de eigenlijke strafzaak een rol kan spelen.
De verzoeken betreffen uitspraken omtrent uiteenlopende onderwerpen. Ten aanzien van de verzoeken die betrekking hebben op het strafrecht, valt op dat relatief veel verzoeken om cassatie in het belang der wet in te stellen worden ingediend ten aanzien van beschikkingen op verzoeken tot schadevergoeding ex art. 89 en 591a Wetboek van Strafvordering.
Enerzijds heeft dit te maken met het feit dat de rechter van de wetgever veel ruimte heeft gekregen om te beslissen of een vergoeding moet worden toegekend en hoe hoog die vergoeding zou moeten zijn (een vergoeding wordt slechts toegekend indien en voorzover daartoe naar het oordeel van de rechter, alle omstandigheden in aanmerking genomen, gronden van billijkheid aanwezig zijn) en dit aanleiding geeft tot uiteenlopende beslissingen. Omdat de beslissingen sterk samenhangen met de weging en waardering van de omstandigheden van de zaak, lenen zij zich dikwijls alleen al om die reden niet voor cassatie in het belang der wet.
Anderzijds leidt de uitleg van de term ‘zaak’ in art. 89 en 591a Sv – over welk onderwerp de Hoge Raad in 2001 nog een uitspraak heeft gedaan op een vordering tot cassatie in het belang der wet (zie HR 8 mei 2001, NJ 2001, 508 en 509 m.nt. JdH, LJN AB1502 en AB1509) – nog steeds tot verzoeken om cassatie in het belang der wet in te stellen. Het gaat dan met name om de vraag of een ‘zaak is geëindigd zonder oplegging van straf of maatregel’ ingeval er sprake is van gevoegde zaken waartussen geen relevant verband bestaat en de verdachte slechts voor één van die zaken is veroordeeld. Uit de rechtspraak van de Hoge Raad valt op te maken dat niet van belang is of er enig verband bestaat tussen de feiten of zaken, maar een aantal afwijkende beschikkingen van het hof en de rechtbank Amsterdam (hof Amsterdam 7 juli 2003, LJN AO0473 en rechtbank Amsterdam 9 augustus 2002, LJN AO3103) heeft op dit punt toch voor onduidelijkheid gezorgd. Nu bij navraag is gebleken dat deze beschikkingen niet kunnen worden aangemerkt als bestendige rechtspraak van de rechtbank of het hof Amsterdam en de rechtspraak van de Hoge Raad duidelijk is, heeft de procureur-generaal het niet nodig geacht om tegen deze beschikkingen cassatie in het belang der wet in te stellen.

Ingestelde vorderingen
In de verslagperiode zijn – zoals hiervoor reeds vermeld – zeven vorderingen tot cassatie in het belang der wet ingesteld. Op één vordering is nog niet beslist.
Van de zes afgewikkelde zaken volgt hier een korte uiteenzetting.

1. HR 15 april 2005, LJN AS 2713 (NJ 2005, 483)
In deze zaak is aan de Hoge Raad de vraag voorgelegd of een ontslagneming door een statutair directeur uit zijn bestuurspositie tevens het einde van zijn arbeidsovereenkomst tot gevolg heeft. Het maatschappelijk belang van deze vraag en de onzekerheid die over deze vraag bestond in de rechtspraktijk, vormden de redenen voor het indienen van de vordering. De Hoge Raad oordeelde dat uitgangspunt is dat door een ontslag als bestuurder ook een einde wordt gemaakt aan de arbeidsrechtelijke verhouding. Voor een uitzondering is slechts plaats indien een wettelijk ontslagverbod aan die beëindiging in de weg staat of indien partijen anders zijn overeengekomen. Ook de ontslagneming door de statutair bestuurder heeft in beginsel tot gevolg dat zijn dienstbetrekking eindigt. Daaruit vloeit tevens voort dat niet kan worden aanvaard dat de bestuurder, die zijn functie neerlegt, die ontslagneming eenzijdig kan beperken tot het verlies van de hoedanigheid van bestuurder van de vennootschap met instandhouding van de dienstbetrekking.

2. HR 23 mei 2006, LJN AU 7141 (RvdW 2006, 527)
De vordering in deze zaak had betrekking op de vraag of het hof het verschuldigde bedrag aan zekerheidstelling en aan griffierecht had mogen matigen in geval van hoger beroep tegen een beschikking van de kantonrechter op het verzet op de voet van de artikelen 26 en 27 Wet administratieve handhaving verkeersvoorschriften (verzet tegen kennisgeving van verhaal van een opgelegde administratieve sanctie), omdat het recht op toegang tot de rechter als bedoeld in art. 6 lid 1 EVRM in het geding was. De Hoge Raad stelde vast dat noch in de Wet administratieve handhaving verkeersvoorschriften noch in de Wet tarieven in burgerlijke zaken in een geval als het onderhavige aan het hof de bevoegdheid wordt toegekend het wettelijk griffierecht te matigen en/of in debet te stellen en evenmin om de verschuldigde zekerheid te verminderen.
Het bepaalde in art. 6 lid 1 EVRM kan niet leiden tot een verplichting tot matiging, nu art. 6 EVRM niet op de verzetprocedure van toepassing is. De verzetprocedure betreft immers geen ‘criminal charge’ en er is geen sprake van de ‘determination of civil obligations’, omdat aan de rechter die in de verzetprocedure beslist, niet de bevoegdheid toekomt geldelijke verplichtingen van de betrokkene vast te stellen. Het hof was dus niet bevoegd het gevraagde bedrag aan zekerheidstelling en griffierecht te matigen.

3. HR 13 juni 2006, LJN AX1662 (RvdW 2006, 621)
Deze door de procureur-generaal ingediende vordering betrof de vraag of de nieuwe, sinds 1 februari 2006 geldende regeling van de voorwaardelijke gevangenisstraf (art. 14a lid 2 Sr) mag worden toegepast op feiten die zijn gepleegd vóór de inwerkingtreding van deze regeling. Hoewel deze rechtsvraag ook in het kader van een gewone cassatieprocedure door een van de partijen aan de Hoge Raad kon worden voorgelegd, diende de procureur-generaal een vordering in. Het was gebleken dat er tussen de verschillende gerechten uiteenlopende opvattingen bestonden over deze kwestie en de procureur-generaal achtte het onwenselijk deze onzekerheid te laten bestaan, terwijl het hier niet ging om een rechtskwestie waarmee in de praktijk nog ervaring moest worden opgedaan om tot een verantwoord oordeel te komen. Nu de Wet herijking strafmaxima (met welke wet onder meer art. 14a lid 2 Sr werd gewijzigd in die zin dat de maximum duur van het voorwaardelijk deel van de gevangenisstraf werd verhoogd van één naar twee jaar) geen voor deze regeling relevante overgangsbepaling bevat en uit niets – met name niet uit de wetsgeschiedenis – blijkt dat er sprake is van een verandering in de wetgeving als bedoeld in art. 1 lid 2 Sr (er is geen sprake van een gewijzigd inzicht van de wetgever omtrent de strafwaardigheid van de feiten waarop die bepaling betrekking heeft), oordeelde de Hoge Raad dat de nieuwe regeling niet met terugwerkende kracht mocht worden toegepast op feiten die zijn gepleegd vóór de inwerkingtreding van deze regeling (zie r.o. 3.6).

4. HR 28 november 2006, LJN AY6634 (RvdW 2006, 1157)
De procureur-generaal legde in deze zaak aan de Hoge Raad de vraag voor in hoeverre de rechter de vordering van de officier van justitie op de voet van art. 13 lid 2 Overleveringswet (OLW) mag toetsen. Art. 13 lid 1 OLW bepaalt onder meer dat overlevering niet wordt toegestaan voor feiten die geacht worden geheel of ten dele in Nederland te zijn begaan. Volgens art. 13 lid 2 OLW wordt van een weigering van de overlevering afgezien op vordering van de officier van justitie, een bevoegdheid die in het bijzonder in het leven is geroepen in het belang van een goede rechtspleging, met name in gevallen waarin lidstaten bij de opsporing hebben samengewerkt en het daarom gewenst is de vervolging in één lidstaat te concentreren. Indien de officier van justitie met toepassing van art. 13 lid 2 OLW de overlevering vordert, kan de rechtbank deze slechts weigeren indien de officier naar het oordeel van de rechtbank in redelijkheid niet tot die vordering heeft kunnen komen. Op grond van de bewoordingen van art. 13 lid 2 OLW moet – mede gezien de wetsgeschiedenis – worden aangenomen dat de rechtbank de vordering van de officier van justitie slechts marginaal mag toetsen. Nu de toetsing van de rechtbank verder ging dan een marginale toetsing (de rechtbank overwoog dat de feiten ter zake waarvan overlevering werd verzocht – invoer van drugs vanuit Turkije naar Nederland – een grove schending vormden van de Nederlandse rechtsorde en dat de beperkte schending van de Duitse rechtsorde (Duitsland fungeerde slechts als transitland) niet opwoog tegen de inbreuk op de Nederlandse rechtsorde en oordeelde dat de officier van justitie op grond hiervan in redelijkheid niet tot haar vordering had kunnen komen om af te zien van de weigeringsgrond), gaf het oordeel van de rechtbank volgens de Hoge Raad blijk van miskenning van de te dezen aan te leggen maatstaf (r.o. 3.4.2-3.6).

5. HR 28 november 2006, LJN AY6631 (RvdW 2006, 1155)
Ook deze vordering betrof de uitleg van art. 13 OLW. De rechtbank had de overlevering van de opgeëiste persoon geweigerd op de grond dat de officier van justitie in verband met de namens de opgeëiste persoon aangevoerde redenen van humanitaire aard in redelijkheid niet had kunnen komen tot de vordering om af te zien van weigering van de overlevering krachtens art. 13 lid 1 OLW. De Hoge Raad gaat in op de wetsgeschiedenis van art. 13 OLW (zie hiervoor onder 4) en overweegt vervolgens dat de OLW geen regeling bevat die vergelijkbaar is met de in het uitleveringsrecht erkende en in art. 10 lid 2 UW neergelegde ‘hardheidsclausule’ op grond waarvan de uitlevering kan worden geweigerd. Art. 35 lid 3 OLW kent immers slechts de mogelijkheid van uitstel van de feitelijke overlevering op grond van ernstige humanitaire redenen. Nu de overlevering niet kan niet worden geweigerd om redenen van humanitaire aard, vormen die dus niet een factor die relevant is bij de beantwoording van de vraag of in het belang van een goede rechtsbedeling moet worden afgezien van toepassing van de in art. 13 lid 1 OLW genoemde weigeringsgronden. Door redenen van humanitaire aard te betrekken bij haar toetsing van de vordering van de officier van justitie heeft de rechtbank een verkeerde maatstaf aangelegd, aldus de Hoge Raad (r.o. 3.4.2.-3.6).

6. HR 28 november 2006, LJN AY6633 (RvdW 2006, 1156)
In deze zaak had de rechtbank, evenals in de zaak genoemd onder 5, de overlevering van de opgeëiste persoon geweigerd omdat de officier van justitie in verband met de namens de opgeëiste persoon aangevoerde redenen van humanitaire aard in redelijkheid niet had kunnen komen tot de vordering om af te zien van weigering van de overlevering krachtens art. 13 lid 1 OLW. Ten aanzien van de betekenis van redenen van humanitaire aard bij de beantwoording van de vraag of moet worden afgezien van toepassing van art. 13 lid 1 OLW, besliste de Hoge Raad als in de hiervoor onder 5 genoemde zaak.
Voorts besliste de Hoge Raad dat in het middel van de procureur-generaal terecht wordt geklaagd over het oordeel van de rechtbank dat, gelet op de omstandigheid dat het openbaar ministerie geschreven noch ongeschreven beleidsregels heeft ten aanzien van de wijze waarop het van de in art. 13 lid 2 OLW bedoelde bevoegdheid gebruik maakt en in de toekomst gebruik zal maken, op de officier een ‘verzwaarde plicht’ rust te motiveren waarom wordt gevorderd af te zien van de weigeringsgronden van art. 13 lid 1 OLW. Voor zover hierbij wordt gedoeld op beleidsregels ten aanzien van omstandigheden van humanitaire aard, vloeit de onjuistheid van haar oordeel voort uit hetgeen hiervoor is overwogen (zie onder 5). Maar ook overigens is dit oordeel onjuist en vindt het geen steun in de bewoordingen of de geschiedenis van art. 13 OLW, aldus de Hoge Raad (r.o. 3.7).

NVvR: "De erkenning van het recht op geleden affectieschade is een politieke keuze van de wetgever en heeft tevens een zekere mate van symbolische werking!" De niet duurzaam samenwonende partner heeft op grond van deze formulering geen recht op vergoeding van geleden affectieschade

Blijkens de concept memorie van toelichting kan de naaste of nabestaande worden vermoed tot de kring van gerechtigden te horen indien hij of zij langer dan één jaar met het slachtoffer samenwoont.

Wetsvoorstel tot aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet Schadefondsen Geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als gevolg van overlijden of ernstig en blijvend letsel van naasten.