Doel

Het EKD JGZ heeft tot doel de papieren dossiers van de JGZ te digitaliseren. Deze digitalisering moet er toe leiden dat overdracht van gegevens beter kan plaatsvinden, risico’s eerder te signaleren zijn en kinderen beter gevolgd kunnen worden. Daarnaast moet de digitalisering het mogelijk maken dat door aggregatie van gegevens op lokaal en landelijk niveau inzicht verkregen wordt in trends in de ontwikkeling van de jeugd.

Achtergrond

Begin 2006 is besloten om over te gaan tot het ontwikkelen van één landelijk systeem voor het EKD JGZ. De Stichting EKD.NL heeft gewerkt aan het voorbereiden en uitvoeren van de Europese aanbestedingsprocedure voor het EKD-systeem. Daarnaast is onder andere gewerkt aan een prototype van het EKD JGZ, aan implementatierichtlijnen en is ondersteuning geboden aan de uitvoerende instellingen bij de voorbereidingen van de implementatie van het landelijk EKD. JGZ-instellingen zijn veelal in overleg met gemeenten, gestart met de voorbereidingen op de komst van het EKD JGZ.

Op 21 september 2007 heeft de rechter geoordeeld dat de aanbestedingsprocedure voor het EKD JGZ zoals uitgevoerd door de Stichting EKD.NL niet voortgezet mocht worden.

Daarmee was een moment van herbezinning aangebroken op het tot stand komen van het EKD JGZ. Uit overleg met de betrokken partijen bleek dat de wens aanwezig was om zo snel mogelijk verder te gaan met de digitalisering van de JGZ-instellingen

Nieuwe aanpak

Na overleg tussen het Programmaministerie voor Jeugd en Gezin, VNG, GGD Nederland en ActiZ is gezien deze ontwikkelingen besloten om een gefaseerde aanpak te kiezen. Daarbij onderscheiden we drie fasen:

1. 1. digitalisering van de JGZ;
2. 2. uitwisseling van informatie binnen de JGZ en analyse van gegevens via de landelijke ‘kop’;
3. 3. haalbaarheidsstudie ketenbrede informatie-uitwisseling binnen de jeugdsector.

De eerste stap is de digitalisering van de dossiers van de JGZ. Om zo snel mogelijk te komen tot digitalisering van de JGZ is besloten dat gemeenten/JGZ-instellingen zelf moeten overgaan tot de aanschaf van (bestaande) digitale JGZ pakketten. Op dit moment worden meerdere pakketten door leveranciers op de markt aangeboden. Hiermee ontstaat voor regio’s de vrijheid om zelf keuzes te maken voor een leverancier en de inrichting van het systeem. Wel zullen deze systemen moeten voldoen aan landelijk vast te stellen gemeenschappelijke eisen voor standaarden en koppelingen om landelijke uitwisseling van gegevens mogelijk te maken (zie onder Landelijke kop en standaarden).

De tweede, parallel te nemen stap is het maken van een landelijk medium om uitwisseling van informatie binnen de JGZ en beleidsanalyse van geanonimiseerde gegevens mogelijk te maken, de zogenaamde "kop". De landelijke kop zal gericht zijn op het mogelijk maken van de overdacht van dossiers en andere informatieberichten en moet zorgen dat geen kind buiten beeld raakt. De kop zal moeten zorgen voor een veilige en betrouwbare technische infrastructuur om gegevens uit te kunnen wisselen. De kop zal vanuit zijn aard bepaalde eisen stellen aan de digitale JGZ pakketten. Door middel van verplichte standaarden voor de uitwisseling moet worden bereikt dat bij verhuizing of bij het bereiken van de leeftijd van vier jaar dossiers kunnen worden overgedragen. In de eerste helft van 2008 zal dit verder worden uitgewerkt en wordt onderzocht wat de landelijke kop precies moet kunnen en hoe deze ontwikkeld zal worden.

De derde stap, de haalbaarheidsstudie naar ketenbrede informatie-uitwisseling binnen de jeugdsector, wordt ook in de eerste helft van 2008 uitgevoerd. Omdat deze breder is dan de JGZ en op dit moment geen consequenties heeft voor de gemeenten/JGZ-instellingen wordt deze nu buiten beschouwing gelaten.

Gelet op de nieuwe aanpak hebben de partijen die de Stichting EKD hadden opgericht geconcludeerd dat bij de aanpak een nieuwe ondersteuningsstrategie past. Daar de Stichting zo verbonden is met één landelijk EKD is geconcludeerd dat er voor de Stichting geen rol meer is weggelegd.

Verantwoordelijkheden bij nieuwe aanpak

In de geschetste aanpak zijn de verantwoordelijkheden als volgt.

* Gemeenten

In het Bestuursakkoord "Samen aan de slag", dat is afgesloten tussen Rijk en gemeenten is afgesproken dat het EKD met ingang van 1-1-2008 een landelijke dekking kent. Gezien de gewijzigde aanpak is dit uitgesteld tot 1-1-2009. Gemeenten zijn bestuurlijk verantwoordelijk om te zorgen voor de invoering van een digitaal JGZ pakket bij de JGZ-instellingen (GGD’en en (thuis)zorginstellingen). Het is de verantwoordelijkheid van de lokale/regionale partijen om onder regie van de gemeenten tot een plan te komen gericht op het werken met een digitaal JGZ dossier. Daarbij zijn van belang zaken als de modernisering van de automatisering, training van de medewerkers, de aanschaf van een pakket dat voldoet aan in elk geval de landelijk gestelde eisen om uitwisseling mogelijk te maken. Hierbij roep ik u op om deze taak voortvarend op te pakken om te bereiken dat per 1-1-2009 de JGZ gedigitaliseerd is. Ik ben voornemens het gebruik van een digitaal dossier in de JGZ wettelijk verplicht te stellen per 1-1-2009 in het kader van de wet PG die de WCPV gaat vervangen.

* Rijk

Vanuit het Programmaministerie voor Jeugd en Gezin zal in overleg met de partijen worden zorggedragen voor de ontwikkeling van de landelijke kop. Ook worden landelijke eisen gesteld aan de gemeenschappelijke standaarden en koppelingen om overdracht van gegevens mogelijk te maken. Deze eisen zullen wettelijk worden vastgelegd.

Het RIVM Centrum Jeugdgezondheid beheert de door het JGZ-veld vastgestelde Basisdataset. Ook zal dit Centrum een informatiebank ontwikkelen en beheren waarin geanonimiseerde gegevens uit de lokale dossiers worden verzameld. Hiermee wordt lokaal en landelijk onderzoek naar trends in de ontwikkeling van de jeugd mogelijk.

* JGZ-veld

Het JGZ-veld vertegenwoordigd door GGD Nederland, ActiZ en de VNG heeft zelf de verantwoordelijkheid om, vertrekkend vanuit de basis van het landelijk basistakenpakket JGZ, te bepalen welke inhoudelijke gegevens men wil vastleggen in de digitale JGZ dossiers. Het is hiervoor van belang dat de sector de Basisdataset vaststelt waaraan de lokale systemen moeten voldoen zodat gemeenten/instellingen weten welke afspraken ze hierover met leveranciers moeten maken.

Gezamenlijke aansturing

Voor de implementatie van de nieuwe aanpak is gekozen voor een projectstructuur met een stuurgroep en een ondersteuningstraject.

Op 20 december 2007 is een stuurgroep geïnstalleerd die tot taak heeft om het traject van digitalisering van de JGZ-instellingen te begeleiden. De stuurgroep bestaat uit gemandateerde vertegenwoordigers van de VNG, ActiZ en GGD Nederland, onder voorzitterschap van het programmaministerie voor Jeugd en Gezin.

Ook begeleidt de stuurgroep het vormgeven van de landelijke kop voor uitwisseling van informatie binnen de JGZ en het mogelijk maken van landelijke analyse van gegevens. Voor beide trajecten ligt de regie bij het programmaministerie.

De VNG zal gemeenten en instellingen in de regio’s gaan ondersteunen bij het bestuurlijk traject van de invoering van digitale dossiers in de JGZ. Het programmaministerie zal hiervoor middelen beschikbaar stellen aan de VNG.

De invoering vindt plaats onder bestuurlijke regie van de gemeenten. De GGD’en en (thuis)zorginstellingen dienen te komen tot een plan van aanpak inclusief begroting en een keuze te maken uit de beschikbare pakketten. De begroting wordt voorgelegd ter financiering aan gemeenten. Gemeenten zullen in hun regierol vanuit het ondersteuningstraject VNG worden gefaciliteerd door actieve procesbegeleiding. De aanpak zal regionaal georiënteerd zijn gegeven de werkgebieden van de GGD’en de (thuis)zorginstellingen. Hierbij zal zoveel mogelijk aangesloten worden op bestaande regionale verbanden en samenwerkingsafspraken. De aandacht zal vooral gericht zijn op de regio’s die niet al eerder een digitaal dossier hebben ingevoerd.

Hiernaast zullen aan het veld concrete handreikingen worden gedaan waaronder een raamwerk om pakketten te vergelijken, een handreiking aanbesteding, ondersteuning bij contracteren, een integrale kostenbegroting en een modelbesluit voor de gemeenteraden.

Vanuit het ondersteuningstraject zal door middel van een website, een digitale nieuwsbrief en bijeenkomsten worden gecommuniceerd en overlegd met gemeenten en instellingen. De VNG is bezig met de voorbereidingen om de ondersteuning op te pakken en zal in maart 2008 een herstartconferentie organiseren. U ontvangt daarvoor een uitnodiging van de VNG.

Financiering

In de digitalisering van de dossiers JGZ hebben zowel het Rijk als de gemeenten een verantwoordelijkheid. Wij doen een beroep op gemeenten hiervoor zo nodig een eigen investering te doen om het doel om alle kinderen in beeld te hebben te behalen.

Het Rijk levert zijn aandeel in de financiering van de aanpak.

1. • Het zal de kosten op zich nemen voor de ontwikkeling van een medium om uitwisseling tussen instellingen mogelijk te maken.
2. • Bij brief van 30 maart 2007 heeft het Programmaministerie voor Jeugd en Gezin als eenmalige tegemoetkoming in de invoeringskosten een bedrag van in totaal € 6,5 miljoen beschikbaar gesteld aan de gemeenten.
3. • In het kader van het bestuursakkoord met de VNG "Samen aan de slag" heeft het Kabinet voorts toegezegd oplopend tot 2011 in totaal € 20 miljoen structureel voor het digitaal JGZ dossier en de Verwijsindex beschikbaar te stellen via het Gemeentefonds. De omvang van de jaarschijven bedraagt oplopend vanaf 2008: € 5 miljoen, € 10 miljoen, € 15 miljoen en € 20 miljoen (structureel).
4. • Wij wijzen u tot slot erop dat een aantal uitkeringen en een extra bedrag oplopend tot € 100 miljoen in 2011 uit de enveloppe Jeugd en Gezin met ingang van 2008 in

Landelijke kop en standaarden

Hoewel de exacte vormgeving van de landelijke kop nog bepaald wordt, heb ik reeds laten uitzoeken welke eisen voor de overdracht van informatie op dit moment aan te geven zijn of wat nodig is om te zorgen dat hierover duidelijkheid komt.

* Basisdataset

ActiZ, GGD Nederland en VNG hebben besloten dat de Basisdataset versie 2.0 de basis is voor de gegevensuitwisseling. Updates hierop zullen plaatsvinden op basis van voortschrijdend inzicht in de inhoud van de Basisdataset.

* Registerfunctie

Om te zorgen dat geen kind buiten beeld raakt moet de kop een register bevatten waarin te zien is welk kind waar in zorg is. Hierin worden kinderen en JGZ-instellingen aan elkaar gekoppeld, is het mogelijk op te zoeken waar een kind in zorg is en wordt een kind aan- en afgemeld bij het register. De basis hiervoor zal gevormd worden door de GBA-gegevens, in het bijzonder het Burgerservicenummer (BSN) van het kind.

Om dit mogelijk te maken is het nodig dat de JGZ-instellingen GBA-gegevens waaronder het Burgerservicenummer (BSN) kunnen ontvangen. GGD’en ontvangen deze gegevens via de GBA-aansluiting. De zorginstellingen kunnen deze gegevens ontvangen via de GGD’en. Zorginstellingen die daartoe nog niet in staat zijn dienen zich hiervoor aan te melden bij T&T. Voor verdere informatie hierover kunt u zich wenden tot ActiZ. De GGD’en hebben al een autorisatie voor ontvangst van GBA-gegevens 0-19 jaar van het agentschap BPR. Voor de binnengemeentelijke GGD’en is dit nog een aandachtspunt.

* Uitwisseling met partijen buiten de JGZ

Digitale JGZ dossiers moeten in de toekomst informatie uit kunnen wisselen met de entadministraties, de verloskundigen, de informatiebank en de Verwijsindex risicojongeren. Ze moeten berichten kunnen verzenden/ontvangen om deze uitwisseling mogelijk te maken.

* Aansluiting op LSP en EPD

Om uitwisseling van gegevens met de zorgsector mogelijk te maken zal het digitale JGZ dossier in de toekomst gekoppeld worden aan het landelijk schakelpunt (LSP), waar ook het Elektronisch Patiëntendossier (EPD) gebruik van maakt. Dit betekent dat aansluiting bij de AORTA-basisinfrastructuur nodig is. Eisen die voor aansluiting gesteld zullen worden aan de pakketten zijn:

1. - Voldoen aan de eisen van een Goed Beheerd Zorgsysteem
2. - HL7-berichten kunnen ontvangen en versturen

Vereisten gesteld aan digitale JGZ pakketten

Op basis van het bovenstaande is nu aan te geven dat de pakketten in elk geval aan de volgende eisen moeten voldoen:

1. - De pakketten moeten dossiers tussen instellingen kunnen uitwisselen. De pakketten moeten de informatie uit de Basisdataset bevatten. Uitgangspunt hiervoor is Basisdataset versie 2.0 (inclusief de technische specificaties). Deze is al beschikbaar en te vinden op www.rivm.nl/jeugdgezondheid. Een standaard uitwisselbericht op basis van de Basisdataset versie 2.0 komt beschikbaar.
2. - De lokale systemen moet GBA-gegevens inclusief het BSN kunnen ontvangen. Ook hiervoor is een standaardbericht met technische specificaties beschikbaar.
3. - Op termijn moet uitwisseling met de zorg mogelijk zijn. Bij koppeling aan het LSP zullen HL7-berichten uitgewisseld moeten worden en moet voldaan worden aan de eisen van een Goed Beheerd Zorgsysteem (NEN). Deze eisen zijn te vinden op www.nictiz.nl.
4. - Tot slot moet uitwisseling van berichten met entadministraties, verloskundigen, informatiebank en Verwijsindex Risicojongeren op termijn mogelijk worden. Standaardberichten voor informatieoverdracht met verloskundigen en entadministraties zijn reeds beschikbaar. Gekeken wordt of een nieuwe versie nodig is voor implementatie.

Planning

Maart 2008:

- herstart conferentie VNG ondersteuningstraject en handreikingen

1. - duidelijkheid of de standaard uitwisselberichten verloskundigen en entadministraties nog aanpassing behoeven.

Juni 2008:

1. - besluitvorming over inhoud, vorm en planning van de landelijke kop

December 2008:

1. - vormgeving informatiebank en standaardberichten voor informatielevering aan de informatiebank bekend

Januari 2009:

1. - landelijke dekking invoeren digitale pakketten

Afsluitend

Digitalisering van de JGZ is hard nodig om het kind (en zijn ouders/verzorgers) beter te helpen. Het is essentieel voor het welslagen van de ambities op het gebied van het jeugdbeleid en de goede werking van de CJG’s. Ik vraag daarom uw medewerking om de nieuwe aanpak tot een succes te maken. In deze brief heb ik aangegeven aan welke vereisten de digitale pakketten moeten voldoen in verband met uitwisseling en het tijdspad om te komen tot helderheid over eventueel bijkomende vereisten. Wij vragen u hiermee rekening te houden bij uw pakketkeuze en contractering.

Tevens kunt u hiervoor van de VNG een handreiking tegemoet zien. Waar mogelijk en noodzakelijk zal zorggedragen worden voor ondersteuning bij uw invoeringproces via de ondersteuningsstructuur en u op de hoogte houden van de ontwikkeling van de landelijke kop.

De Minister voor Jeugd en Gezin,

namens deze,

de Directeur-Generaal voor Jeugd en Maatschappelijke Zorg,

drs. M.P. van Gastel

Welke beroepsgroepen houden het gewone volk steeds beter in de gaten voor de stichtingen die in elke provincie een "bureau jeugdzorg" in stand houden om geheime gegevens over burgers in geheime dossiers op te kunnen slaan?

Big brother is watching you. Project Total Information Awareness (TIA), Amerikaanse overheid wil alle databases van burgers aan elkaar koppelen. Op instigatie van het Pentagon zou namelijk een uitgebreid data-miningproject worden gestart, dat gegevens van Amerikaanse burgers zou moeten verzamelen. Het vergaren van de gegevens valt onder een project dat de naam Total Information Awareness (TIA) draagt. In het kader van TIA willen de Amerikanen alle databases die ze tot hun beschikking hebben, aan elkaar verbinden. Het gaat dan om medische gegevens, transacties met creditcards en dergelijke. Volgens de overheid zal er heel zorgvuldig worden gewerkt. De privacy van de burgers zal geen moment in gevaar komen, zo verzekert de regering op de eigen TIA-website. Senator Grassley van Iowa heeft ernstige bezwaren tegen een nieuw plan van de Amerikaanse overheid. Volgens Grassley schiet dit plan zijn doel mijlenver voorbij. Grassley zegt over andere informatie te beschikken, bijvoorbeeld het feit dat de FBI al bijna toe is aan een proef met de nieuwe data-miningtechnieken.

Engeland. De ontwikkeling van alle 12 miljoen kinderen in Engeland en Wales wordt gevolgd via een database. Dokters, leraren en de politie dienen het computersysteem in te schakelen als ze argwaan hebben over de ontwikkeling van een kind. Het systeem gaat zo ver dat zelfs vermeld dient te worden of de kinderen wel de voorgeschreven vijf porties fruit per dag krijgen, zo meldt de krant the Daily Telegraph. In een redactioneel commentaar schrijft de krant dat de Britse staat het opvoeden wil overnemen van de ouders. Het is een wel vaker gehoorde klacht waarbij de tegenstanders van dergelijke ontwikkelingen spreken van the Nanny State, de kinderjuffrouwstaat. Geen land gaat zo ver als Groot-Brittannië als het om maatregelen gaat die ouders moeten aanzetten goed voor hun kinderen te zorgen. Befaamd zijn de mogelijkheden om bij asociaal gedrag van ouders en/of kinderen maatregelen te treffen. Dat kan zo ver gaan dat gezinnen die overlast veroorzaken uit hun (huur)huis worden gezet. Het nieuwe plan is er vooral op gericht om misstanden, zoals kindermishandeling, eerder te onderkennen. Zijn er twee waarschuwingen over een kind aan de database gemeld, dan dient er een onderzoek te worden ingesteld. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de mentale gesteldheid van de ouders.

Nederland. De overheid is druk bezig om een "elektronisch kind dossier" in te voeren waar alle gegevens over kinderen worden ingevoerd. Denkt u dat burgers afschrift gaan krijgen van zo'n "elektronisch kind dossier"? Ik denk van niet want burgers worden door de overheid onder Balkenende c.s. sowieso besodemieterd met alle fraaie praatjes over de invoering van een burgerservicenummer. Het heet natuurlijk wel een burgerservicenummer maar het is natuurlijk de bedoeling om zo'n burgerservicenummer in te voeren om kinderen te koppelen aan een "elektronisch kind dossier" en de service voor de burger bestaat uit geen afschrift van de gegevens die over uw kinderen in zo'n elektronisch dossier worden opgeslagen.

Overzicht beroepsgroepen:
Algemeen maatschappelijk werk
Gemeente, leerplichtambtenaar
Huisartsen
Jeugdgezondheidszorg, consultatiebureau, GGD
Peuterspeelzalen
Politie, Openbaar Ministerie, Reclassering
Kinderopvang (1)
Scholen
Woningbouwvereniging

Het grootste gevaar! De elite die verborgen zit achter de overheid wil het gewone volk op alle mogelijke manieren steeds beter in de gaten kunnen houden door alle databases van burgers aan elkaar koppelen en gegevens over burgers in allerlei dossiers over burgers opslaan zonder dat die burgers afschrift kunnen krijgen van alle stukken uit alle dossiers kennelijk met de opzet om onjuiste en valse gegevens over burgers op te slaan om steeds meer hulpverlening te kunnen verkopen en op die manier de elite steeds verder te verrijken.

Nederland. Verloskundigen, kraamhulpen en consultatiebureaus gaan burgers vanaf de geboorte voor de overheid in de gaten houden. Staatssecretaris Ross van Volksgezondheid wil een landelijk systeem invoeren om babies bij de opvoeding in de gaten te kunnen houden. Als verloskundigen, kraamhulpen of consultatiebureaus "problemen" tegenkomen dan moeten zij die "problemen" laten opnemen in een CENTRAAL REGISTER bij de gemeente. In dat CENTRAAL REGISTER kunnen allerlei "hulpverleners", medici en de politie inzage krijgen. Met dit CENTRAAL REGISTER hoopt deze staatssecretaris "opvoedkundige problemen" de overheid niet welgevallig zo snel mogelijk te corrigeren. Ook wil deze staatssecretaris dat consultatiebureaus kinderen vanaf de geboorte gaan "OBSERVEREN" zodat "SOCIALE PROBLEMEN" sneller aan het licht komen. Ross maakte haar plannen bekend op de conferentie Operatie Jong met betrekking tot jeugdzorg. Ook wil zij dat via huisbezoeken burgers beter in de gaten gehouden kunnen worden. Het consultatiebureau gaat dus fungeren als waakhond voor de overheid om haar burgers beter in de gaten te kunnen houden. De Staatssecretaris heeft nog geen normen en gevaren geformuleerd welke voor problemen of welke sociale problemen opgenomen worden in een CENTRAAL REGISTER.

Het gevaar! Let op alleenstaande moeders die een "antidepressiva" medicijn slikken omdat ze het vanwege "sociale omstandigheden" het even niet aankunnen en eerlijk zijn over een hulpvraag. Een verkeerd woord bij consultatiebureau/GGD en een melding gaat naar Bureau Jeugdzorg waarbij moeder "wordt opgeroepen", de voorbereidingen al getroffen zijn om de kinderen gelijk bij moeder weg te halen. Het volgende gesprek kan gebruikt worden om gelijk de kinderen weg te halen terwijl naar het direct verbeteren van de "sociale omstandigheden" bijvoorbeeld fatsoenlijke kindvriendelijke woonruimte voor moeder en kinderen als goedkope oplossing niet gekeken wordt om steeds meer gesubsidieerde hulpverlening in de jeugdzorg op kosten van de belastingbetalers te kunnen verkopen. Trefwoorden voor UHP: antidepressiva/alleenstaande moeder/kind onvriendelijke woonruimte/woonomgeving/een verkeerd woord. Advies Hop voor moeder om UHP te voorkomen. Zorg voor kindvriendelijke woonruimte ook in de moeilijkste omstandigheden, dan ontbreekt een belangrijk argument voor de jeugdzorg om uw kind(eren) direct bij u weg te halen.

Nederland. Peuterspeelzalen worden niet meer gezien als een plaats waar 2- en 3-jarigen met elkaar kunnen spelen en elkaar kunnen ontmoeten maar een plaats waar onder "deskundige leiding" ook aandacht wordt geschonken aan ontwikkeling, signalering van achterstanden, het ondersteunen van ouders en een doorgaande ontwikkeling naar het basisonderwijs. Voor de uitvoering van dit nieuwe beleid wordt een subsidie gegeven van Euro 160,-- per kind. Bron: Besluitenlijst Gemeente Ermelo raadsvergadering 29 juni 2005.

Nederland. Kinderdagverblijven gebruiken logeerbeesten met een plakboek om op een slinkse manier informatie over de dagindeling van uw kind te verzamelen via logeerbeesten van kinderdagverblijf en school. "Gistermiddag verraste het kinderdagverblijf van onze dochter ons met de komst van een logeerleeuw. Onze dochter was er helemaal verguld mee, maar ik was minder blij. De logeerleeuw – een knuffelbeest – wordt namelijk vergezeld door een plakboek, waarin de avonturen van de logeerpartij moeten worden opgeschreven. Het is dan kennelijk de bedoeling om te laten blijken hoe leuk en gezellig het er aan toe gaat in ons gezinnetje. De andere ouders (lees: moeders) hebben in ieder geval erg hun best gedaan. Ik ben eigenlijk helemaal niet gediend van dit soort toestanden, omdat ik me erdoor gechanteerd voel. Om er vanaf te zijn wilde ik een paar foto’s inplakken want dat vult lekker op, maar het zit me allemaal niet lekker. Wat moet ik er mee aan?" Advies Hop als uw kind dit allemaal leuk vind koop dan een knuffelbeest in de winkel voor uw kind met een plakboek erbij en laat dat lekker bij u thuis staan. De spulletjes van het kinderdagverblijf gaan gewoon retour onder verwijzing naar deze website en met het verzoek om afschrift van alle gegevens die het kinderdagverblijf inmiddels over uw kind heeft opgeslagen.

Op welke manier wordt in Nederland door Verloskundigen, kraamhulpen en consultatiebureaus vergeleken of aan de norm wordt voldaan? En hoe is deze vergelijkingsmethode tot stand gekomen? 

Gedrag

De vraag wat gedrag is en zeker wat we onder normaal gedrag verstaan, is niet zo makkelijk te beantwoorden. De meest gangbare theorie vertelt ons dat gedrag voor een deel is aangeboren (door de genen die je kind heeft geërfd) en deels door de omgeving is ontstaan (de opvoeding en sociale relaties). Dat gedrag voor een deel is aangeboren, kun je zien aan het feit dat er in een gezin met meerdere kinderen (dus wanneer de omgeving voor alle kinderen hetzelfde is) er toch vaak verschillend gedrag te zien is tussen deze kinderen.

Toch is er wel sprake van kenmerkend gedrag, behorende bij de verschillende leeftijdsfasen van je kind. Gedrag hangt namelijk nauw samen met de ontwikkelingsfasen. Je kunt dus ook eens kijken bij ontwikkeling om bepaald gedrag van je kind te kunnen verklaren. Hieronder worden de kenmerkende gedragingen van je kind die horen bij een bepaalde leeftijd beschreven.

Gedrag 0 tot 1 jaar

Pasgeborene tot 6 maanden

In de eerste weken doet je baby niet veel meer dan slapen, eten en kijken. De meeste tijd wordt besteed aan slapen, ook de wakkere baby's. In de eerste weken zul je je baby nog moeten leren kennen. Wat is normaal gedrag voor mijn baby? Je leert zijn behoeften en pleziertjes in te schatten en zijn huiltjes te herkennen. De behoeftes van je baby komen neer op vijf basisbehoeften: warmte, liefde, veiligheid, voeding en verzorging. Door de verschillende huiltjes te leren interpreteren, weet je vaak waar je baby behoefte aan heeft. Zo kun jij hem helpen zijn behoeftes te bevredigen. Op deze manier ontstaat de basishechting tussen moeder en kind.

Wees niet bang dat je je baby teveel verwent. Tot een maand of acht is dat namelijk nog niet mogelijk. Wees ook niet bang dat je baby wel erg veel huilt. Alle baby's huilen. Het is de enige mogelijkheid om te communiceren voor je kleintje. Rond de zesde week kun je een piek verwachten in de frequentie van het huilen. Daarna wordt het meestal minder. Meestal krijgt je baby dan een huiluurtje ergens rond de avonduren. Deze verschuiving van het huilgedrag weerspiegelt de veranderingen die plaats vinden in het lijfje van je baby.

De problemen die je tegen kunt komen in de eerste weken (nadat de kraamhulp en alle visite is verdwenen), is het bepalen van je eigen grens in het geven van zorg. De baby kan je in het begin helemaal opslokken. Een veelgehoorde klacht is bijvoorbeeld dat de moeder zich zelfs geen tijd gunt om zelf te douchen. Leer hier mee om te gaan, door de tijd voor jezelf te nemen. Je baby kan best even tien minuten in zijn bedje blijven liggen, terwijl jij een douche neemt. Op deze manier kom je deze drukke tijd ook veel beter door.

Huilbaby's

Je baby is geboren en blijft maar huilen. Hij houdt niet op. Dat kan een fikse tegenvaller zijn en de roze wolk blijkt dan niet zo roze te zijn. Negatieve gevoelens en gedachten, zoals bijvoorbeeld het idee te falen als ouder, gevoelens van onmacht en wanhoop zijn in zo'n geval heel begrijpelijk. Is er sprake van excessief huilen bij je baby, dan huilt hij langer dan drie uur per dag, gedurende drie of meer dagen per week, gedurende minimaal drie weken. Of: je baby huilt zoveel dat jij en/of je partner er gebukt onder gaan.

De oorzaken van het huilen zijn niet eenduidig. Er kan sprake zijn van lichamelijke klachten, zoals koemelkallergie, refluxproblemen of darmkrampjes. Er kan ook een andere, niet-lichamelijke oorzaak zijn. Vaak is helemaal niet duidelijk wat de oorzaak is, maar het probleem des te belastender. Zoek in een dergelijke situatie zo snel mogelijk steun bij de wijkverpleegkundige van het Consultatiebureau. Raadpleeg de consultatiebureau-arts of je huisarts over een mogelijke oorzaak.

6 maanden tot 1 jaar

In het tweede half jaar van je baby verschuift het accent van de verzorging naar de opvoeding. Rond de achtste en negende maand begint het principe van oorzaak en gevolg. Je baby snapt nu dat als hij gaat huilen, dat jij dan komt aanlopen. Als je baby begint te kruipen en later te lopen, begint ook het verbieden. Je baby kan nu namelijk overal aankomen. Maak je huis daarom zo veilig en kindvriendelijk mogelijk.  Ga niet twijfelen als je baby niet luistert, sommige kinderen leren nu eenmaal makkelijker dan andere kinderen dat ze ergens niet mogen aanzitten. Voor je eigen rust is het makkelijker om spulletjes waar je kind niet mag aanzitten te verplaatsen of op te bergen.

Vanaf 8 à 9 maanden tot ongeveer 2,5 jaar zit je kind in een eenkennigheidfase. Je kindje heeft dan last van scheidingsangst, omdat hij niet begrijpt dat als hij jou niet meer ziet, jij er nog wel bent. Leer je kind in deze fase stapsgewijs te wennen aan jouw afwezigheid. Ga bijvoorbeeld eerst thuis geregeld naar een andere kamer en kom dan snel weer terug. Bouw de duur van de afwezigheid langzaam op. Als je eens uit wilt gaan, dan is het verstandig om je kindje achter te laten bij personen die hij kent. Vaste verzorgers en/of oppas bij afwezigheid is voor je kind het beste. Ook is het verstandig om je kinderen niet bij anderen op schoot te zetten als hij dan bang wordt. Geef je kind niet het gevoel dat hij eerst moet huilen, voordat je hem weer bij jou neemt.

Gedrag; 1 tot 2 jaar

Het gedrag van je kind wordt door een groot deel bepaald door de aanleg en het temperament. Ook wordt het gedrag beïnvloed door het gedrag van de ouders. Hij neemt een voorbeeld aan jouw gedrag. Daarnaast speelt de reactie die jij geeft op het gedrag van je kind een rol.

Als je kind zijn eerste verjaardag heeft gevierd, breekt vaak de tijd aan dat je het gevoel hebt dat je meer politieagent bent dan moeder. Hoe voorkom je dergelijk gedrag? Probeer zoveel mogelijk positief gedrag van je kind te belonen. Als je kind je bijvoorbeeld helpt met opruimen, zeg je hoe goed je dat vindt en geef je hem een extra knuffel. Deze reactie zal je kind aanmoedigen om dergelijk, gewenst, gedrag te herhalen. Ook zal deze reactie je kind een positieve stimulans geven aan zijn zelfwaardering.

Negatief gedrag daarentegen kun je het beste negeren. Maak je kind duidelijk dat het gedrag dat hij vertoont niet gewenst is, maar betrek het genoemde niet op je kind als persoon. Zeg daarom 'dat is niet lief', in plaats van 'jij bent niet lief'. Sta er niet te lang bij stil, want dan geef je te veel aandacht aan het negatieve gedrag. Negatieve aandacht is namelijk ook aandacht, waardoor weer meer ongewenst gedrag uitgelokt kan worden om aandacht te krijgen. Na een driftbui kun je wel bijvoorbeeld zeggen: 'Goh, wat was jij boos zeg'?

Pas op voor de valkuil dat je lichaamstaal niet in overeenstemming is met wat je zegt. Zo kan het bijvoorbeeld een heel grappig gezicht zijn als je kindje zijn gezichtje heeft onder getekend, maar als jij dan lachend zegt: 'Foei toch, dat mag toch niet'?, kan dat heel verwarrend zijn voor je kind. 

Verder is het van belang dat je heel duidelijk bent. Denk na over wat je echt belangrijk vindt. Stel een beperkt aantal regels en grenzen op, maar houd je daar consequent aan. Een voorbeeld van een regel is 'dankjewel' zeggen als je kind iets krijgt. Wees zo consequent mogelijk. Wees niet bang dat je te streng bent, want je kindje heeft grenzen nodig! Je helpt hem hiermee, want hierdoor voelt hij zich veilig en kan hij zich optimaal binnen die veilige ruimte ontwikkelen. Voor jou is het moeilijk, want gedurende de hele opvoeding zal je kind zich geregeld verzetten tegen de grenzen die jij aangeeft. Door goed de grens aan te geven, leert je kind hiermee om te gaan en kan hij later zelf goed grenzen trekken.

Gedrag; 2 tot 3 jaar

De nee-fase

Als je kind twee is geworden, breekt de peuterpuberteit aan. Je kind heeft het nee zeggen onder de knie en ziet welk effect hij daarmee kan scoren. En dan is het hek van de dam, de hele dag is het Nee! Nee! Nee! Voor jou kan dit een vermoeiende fase zijn. Toch zijn er wel trucjes om deze fase zonder kleerscheuren door te komen. Pas je taalgebruik aan om je peuter geen kans te geven om nee te zeggen. Dit doe je onder andere door in de gebiedende wijs te praten. Dus niet: 'Wil je dit even opruimen'?, maar: 'Ruim dit even op'. Ook kun je je kind twee keuzes aanbieden in plaats van de keuze aan hem over te laten. Dus niet: 'Wil je kaas op je brood'?, maar: 'Wil je worst of kaas op je brood'?

Stout zijn

Stout zijn hoort bij de peuterpuberteit en jij bent er voor om het gedrag van je kind in goede banen te leiden. Straf hem als het moet en beloon hem als hij lief is. Zorg er altijd voor dat de straf in verhouding is met wat hij gedaan heeft. Als je kind echt stout is of als hij een driftbui heeft, kun je hem rustig even apart zetten, bijvoorbeeld in de gang of op een stoel. Reken op een minuutje per levensjaar, dus als hij twee is, zet hem dan twee minuten apart. Als je het korter doet, is het een leuk spelletje voor je kind en als je het langer doet weet je kind niet meer waarom hij ook alweer apart werd gezet. Leg hem niet in zijn bedje, want dan kan hij de slaapplaats gaan associëren met straf en dan kan hij weer slaapproblemen krijgen. Nogmaals, laat je kind altijd merken dat hij lief is en keur alleen het gedrag af, niet je kind.

Bang zijn

Angsten in het tweede levensjaar kunnen veelvuldig optreden. Meestal heeft dit te maken met het niet kunnen begrijpen van iets. Je kind kan vreselijk bang zijn voor bijvoorbeeld motoren, omdat hij niet begrijpt waar dat enorme lawaai vandaan komt. Ook kan je kind, als hij bijvoorbeeld niet veel met dieren in aanraking is geweest, bang zijn voor poezen of honden. Of kan hij erg hard gaan huilen als hij is gevallen en hij bloed ziet. Blijf altijd rustig als je kind bang is en leg hem uit dat hij niet bang hoeft te zijn. Je peuter begrijpt vaak meer dan je denkt, dus leg hem de oorzaak uit.

Slaan, duwen, bijten en krabben

Veel peuters hebben een fase waarin ze agressief gedrag gaan vertonen. Opeens gaat hij andere kinderen of zijn ouders slaan, bijten, duwen en/of krabben en knijpen. Dit gedrag kan een groot probleem worden, want soms kan het leiden tot ruzie met andere ouders of onbegrip vanuit de omgeving. Ook jijzelf kan last hebben van gemengde gevoelens tegenover je kind als je hem zo bezig ziet. Is dat mijn kind? Heb ik hem niet goed opgevoed? Toch is er in feite niks aan de hand. Ieder gezond mens heeft in meer of mindere mate agressieve gevoelens. Misschien heb jij zelf als peuter ook wel eens je kleine babybroertje gebeten, omdat hij wel heel veel aandacht kreeg van je moeder.

Het agressieve gedrag van je peuter kan verschillende oorzaken hebben. Hij kan bijvoorbeeld bezig zijn met een te ruw spelletje met een buurjongetje. Ook kan hij willen laten zien wie de baas is. Hij kan iets willen hebben wat een ander kindje heeft of het verdedigen van een gewild speelgoedje dat hij net in zijn handen heeft en een ander kindje net wil afpakken. Er kan sprake zijn van jaloezie, frustratie, wraakzucht of gewoon simpelweg de aandacht willen trekken.

Vaak komt dan het agressieve gedrag voort uit het feit dat een peuter simpelweg geen andere manier weet om zich te uiten. Als volwassene heb je nu eenmaal legio communicatiemiddelen tot je beschikking om iets duidelijk te maken. Je kunt de wijste zijn, weglopen, de deur dichtslaan, rustig vragen, iets uitpraten, etc. Daarnaast weten wij dat we ons behoren te beheersen. Een peuter is nog ongeremd in zijn gedrag en ziet geen andere oplossingen. Hij kan zich niet uiten. Daarom is zijn gedrag zeer begrijpelijk, maar natuurlijk niet goed te keuren.

In dergelijke situaties is het belangrijk dat je de gevoelens van je kind onderkent. Natuurlijk is het niet leuk dat Jantje zijn fietsje afpakt. Daarnaast leer je hem een andere manier van uiten. Leer hem netjes te vragen aan Jantje of hij zijn fietsje terug mag hebben en anders naar mama te gaan. Ga de oorzaak na waarom je kind zich zo gedraagt. Is hij bang, onzeker, weet hij niet hoe hij zich moet uiten of heeft hij behoefte aan aandacht? Speel daarop in en doorbreek het agressieve gedrag rustig en consequent. Keur het gedrag af, maar niet je kind en wijs hem op de gevolgen van zijn gedrag.

Gedrag; 3 tot 4 jaar

Mama, waarom zijn de bananen krom?

Als je kindje drie jaar is geworden, ontbreekt er een fase aan waarin hij alles wil onderzoeken. Hij zal je bestoken met vragen die beginnen met 'waarom'? In het begin is dat heel leuk, maar soms zijn het wel erg veel vragen achter elkaar. Bedenk dat je kind waarom-vragen stelt uit nieuwsgierigheid, maar op een gegeven moment ook uit gewoonte. Je kind wil soms gewoon praten en weet even geen andere manier. Je kunt dit patroon doorbreken door uit je zelf te vertellen wat je aan het doen bent en je kind hier in te betrekken. Kijk ook eens bij taalontwikkeling voor verdere tips.

Liegen

Je kind kan op deze leeftijd flink gaan liegen en fantaseren. Dat komt omdat de scheiding tussen fictie en realiteit voor je kind nog niet heel duidelijk is. Maak je hier niet te druk over, realiteitszin komt vanzelf, net als het besef dat liegen niet hoort. Beloon je kind als hij eerlijk en open is en ga hem niet straffen als hij liegt, maar leg hem rustig uit dat dat niet de bedoeling is en wijs hem op de gevolgen van liegen.

Verveling

Als je kind bijna vier jaar is en binnenkort naar de basisschool gaat, kan hij momenten hebben dat hij zich flink verveelt. Hij is toe aan een grotere uitdaging in zijn leefomgeving. Bedenk voor deze laatste periode voordat hij naar school gaat nog wat leuks voor hem. Ga bijvoorbeeld naar de speel-o-theek en laat je adviseren over speelgoed dat goed bij zijn leeftijd en intellectuele ontwikkeling past. Ook kun je je kind op peutergym doen of met hem gaan zwemmen. Ben je nog aan het twijfelen welke school het beste is voor je kind, kijk dan eens bij schoolkeuze.

Anders dan anderen

Soms doet je kind van deze leeftijd net even anders dan de meeste kinderen. Dit hoeft niet meteen afwijkend te zijn. Bij jonge kinderen is bepaald gedrag soms nog moeilijk te duiden. Pas later in de ontwikkeling zal dan blijken of en zo ja wat er aan de hand is. Als je je zorgen maakt, kun je dit altijd op het consultatiebureau bespreken.

Gewoon een druk kind of ADHD?

Alle kinderen zijn wel eens druk. Meestal is de oorzaak van dit gedrag dat ze moe zijn of dat ze veel indrukken hebben opgedaan. Sommige kinderen zijn altijd druk. Deze kinderen willen continu bezig zijn, zijn heel impulsief, snel afgeleid en voortdurend rusteloos. Deze kinderen vragen veel energie en een engelengeduld van de ouders. Het kan soms heel moeilijk zijn om zo'n kindje op te voeden.

Heb je een eeuwig druk kind, bied dan structuur in het dagritme en houd vaste rituelen aan voor bijvoorbeeld het eten, in bad gaan, het slapen en het met andere kinderen spelen. Geef hem een vast moment per dag om uit te razen. Houd het interieur van zijn slaapkamer en speelruimtes rustig en bied speelgoed overzichtelijk en gestructureerd aan. Stel eenvoudige en duidelijke regels en houd je hier zo consequent mogelijk aan. Overschrijd de zorgvuldig opgebouwde grenzen niet! Beloon goed gedrag zoveel mogelijk en schakel regelmatig anderen (oma en opa, peuterspeelzaal, oppas) in om jezelf te ontlasten. Denk ook aan je eigen rust! Je kunt je zorgen rustig bespreken op het consultatiebureau.

Soms komt er op het consultatiebureau de vraag of het kind misschien ADHD zou hebben. Die vraag kan van de ouder zelf komen, maar ook de omgeving kan de ouder er attent op hebben gemaakt. Helaas is ADHD nog moeilijk vast te stellen op deze leeftijd. Daarnaast komen de kenmerken van ADHD en een gewoon jong en druk kind in de eerste jaren vaak overeen. Wil je meer weten over ADHD? Klik dan op deze link. 

Tijdens het zoeken naar informatie over burgemeester H.H. de Vries gemeente Lingewaard vond ik de volgende interessante informatie op de website van de provincie Gelderland op 20 oktober 2008: