HOP GEEFT INZICHT IN DENK- EN WERKWIJZE VAN RECHTERLIJKE AMBTENAREN DOOR PUBLICATIE VAN INFORMATIE OP INTERNET

Bewijslast! Als de bewijslast door het Openbaar Ministerie als problematisch wordt ervaren wordt voor het Openbaar Ministerie deze bewijslast verlicht en is de vraag of een bestuurder ook daadwerkelijk niet meer tot goed besturen in staat niet meer relevant.

Strafbaarstelling van het rijden onder invloed van bepaalde drugs en geneesmiddelen die de rijvaardigheid kunnen verminderen

 

 

233

ADVIES

inzake

Wetsvoorstel wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de strafbaarstelling van het rijden onder invloed van bepaalde drugs en geneesmiddelen die de rijvaardigheid kunnen verminderen.

 

Inleiding

 

1.   De Minister van Justitie heeft de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak om advies gevraagd over het concept wetsvoorstel drugs en geneesmiddelen in het verkeer.

Het onderhavige advies van de wetenschappelijke commissie van de NVvR is voorbereid door leden van de studiekring strafrechtspraak.  

Voorstel 

2.   In het concept wetsvoorstel wordt een nieuwe strafbepaling met betrekking tot het gebruik van bepaalde rijgevaarlijke drugs of geneesmiddelen geïntroduceerd: voorgesteld wordt artikel 8 WVW 1994 aan te passen in die zin dat in een nieuw lid 3 de aanwezigheid van bepaalde drogerende middelen in het bloed strafbaar wordt gesteld. Daarnaast wordt een wijziging van artikel 160 WVW voorgesteld waarbij in een nieuw vijfde lid het voorlopig onderzoek wordt geregeld. Op een bij het concept wetsvoorstel behorende lijst wordt per middel aangegeven welke stof in het bloed wordt gemeten als bewijs van het gebruik van het desbetreffende middel, waarbij tevens de grenswaarde van deze meetbare stof vermeld wordt. 

Commentaar 

3.       De wetenschappelijke commissie heeft met waardering kennis genomen van het concept wetsvoorstel. Het gebruik van drugs en geneesmiddelen vormt in het verkeer een behoorlijke gevaarzetting. Het concept wetsvoorstel beoogt deze gevaarzetting te verminderen. De wetenschappelijke commissie onderschrijft de noodzaak hiervan maar plaatst bij de uitvoering hiervan in dit advies de nodige kanttekeningen.

Zo merkt de wetenschappelijke commissie op dat de voorgestelde maatregelen  een behoorlijke inbreuk maken op de rechten van de verdachte. Deze inbreuk wordt in de concept Memorie van Toelichting ten onrechte onderbelicht. Ook stelt de wetenschappelijke commissie zich de vraag of de regeling, in vergelijking met de regelingen rondom het gebruik van alcohol in het verkeer, wel voldoende uitgewerkt is en of men reeds nu al voldoende kennis heeft om het probleem op een adequate wijze in kaart te brengen.

De voorgestelde wijzigingen in de WVW hebben zowel voor de opsporing en handhaafbaarheid alsmede voor de bewijslast consequenties. Deze consequenties worden hieronder besproken.

Daarnaast bespreekt de wetenschappelijke commissie in dit advies de harmonisatie binnen de EU en worden er nog enkele diverse opmerkingen geplaatst.

 

4         Praktische uitwerking

De vraag of de regeling rondom de strafbaarstelling van het gebruik van drugs en geneesmiddelen in het verkeer in de voldoende uitgewerkt is kan men zich in alle redelijkheid stellen.

 

Voor het onderzoek van alcoholgebruik in het verkeer is een gedetailleerde regelgeving ontwikkeld in het Besluit Alcoholonderzoeken en de Regeling ademanalyse. Ondanks de aanwezigheid van deze gedetailleerde regelgeving werden en worden er in de alcoholzaken de nodige rechtsvragen opgeworpen. Het onderhavige concept- wetsvoorstel regelt eigenlijk enkel en alleen maar de wijzigingen van de artikelen 8 en 160 WVW.

De wetenschappelijke commissie verwacht dat met betrekking tot dit soort zaken ook rechtsvragen opgeworpen zullen worden en vraagt zich dan ook af of het niet noodzakelijk is de nieuwe artikelen nader uit te werken in bijvoorbeeld een Besluit, waarbij tevens aandacht besteed wordt aan het onderzoek in geval van combinatie van het gebruik van alcohol en drugs of geneesmiddelen. Daarbij mag de zogenaamde Securitel problematiek niet worden verwaarloosd.

 

Daarnaast lijkt het alsof men van de omvang van het probleem van het gebruik van drugs en geneesmiddelen in het verkeer nog onvoldoende kennis heeft. De wetenschappelijke commissie refereert hier met name aan de discussie die heeft plaatsgevonden tijdens de door het Ministerie van Justitie georganiseerde conferentie ‘Drugs en geneesmiddelen in het verkeer” d.d. 8 juni 2002. Zo kan men zich de vraag stellen wat nu precies de invloed is van het gebruik voor de verkeersveiligheid en in welke mate er causaal verband is tussen het gebruik en een verkeersongeval, hoe frequent het nu in werkelijkheid voorkomt.

Verder kunnen er vragen gesteld worden vanuit toxicologisch opzicht, zo zijn bijvoorbeeld voor amfetamine (vaak gebruikt door vrachtwagenchauffeurs op lange afstanden) en cocaïne thans geen goede urinetesten in de handel;

 

Voorts merkt de wetenschappelijke commissie op dat op voorgestelde maatregelen voor de verdachte ingrijpend zijn en een behoorlijke inbreuk kunnen maken op de lichamelijke integriteit, zeker wanneer de opsporing zowel op alcohol als op drugs en geneesmiddelen is gericht. Ondanks het feit dat de wetenschappelijke commissie begrijpt dat de wetgever bij de weging van de belangen de keuze maakt voor de verkeersveiligheid, wordt naar het oordeel van de wetenschappelijke commissie deze inbreuk in de concept Memorie van Toelichting ten onrechte onderbelicht.

 

5.            Bewijslast

Blijkens de concept Memorie van Toelichting wordt de niet geringe bewijslast van het huidige artikel 8 lid 1 WVW (rijden onder invloed van een andere stof dan alcohol) als problematisch ervaren door het Openbaar Ministerie. Nu voorgesteld wordt het besturen van een voertuig strafbaar te stellen na gebruik van een middel voorkomende op de bij het concept wetsvoorstel behorende lijst, verwacht de wetgever een verlichting van deze bewijslast daar de vraag of de bestuurder ook daadwerkelijk niet meer tot goed besturen in staat is niet meer relevant is. De wetenschappelijke commissie kan zich hiermee verenigen en ziet hier met de wetgever de bewijsrechtelijke voordelen van het concept- wetsvoorstel.

De wetenschappelijke commissie ziet daarnaast ook een voordeel bij verkeersongevallen: het gebruik van drugs of geneesmiddelen tijdens het rijden kan als strafverzwarende component werken in de zin van artikel 6 WVW.

 

6.            Handhaafbaarheid en opsporing

Met betrekking tot de opsporing en handhaafbaarheid van het verbod op het gebruik van drugs en geneesmiddelen in het verkeer heeft de wetenschappelijke commissie de volgende kanttekeningen.

·        Blijkens de concept Memorie van Toelichting zal voorlopig, in ieder geval tot dat er een adequate speekseltest is ontwikkeld, de urine van de verdachte bij wijze van voorlopig onderzoek gecontroleerd worden. Gevolg hiervan is dat de controle alleen zal geschieden bij grootschalige verkeerscontroles waarbij een mobiele politie-unit kan worden ingezet.

De wetenschappelijke commissie vraagt zich af of de controle op drugsgebruik in het verkeer, en dus de reikwijdte van dit concept wetsvoorstel, enkel en alleen is toegespitst op deze grootschalige controles. Betwijfeld wordt of de opsporingsambtenaar op de straat gebruik zal maken van de extra mogelijkheid om drugs- en/of medicijngebruik te controleren. Nog afgezien van het feit dat de status van de coördinatieproeven niet duidelijk is, moet hij op het politiebureau eerst een voorlopig urine-onderzoek doen alvorens een arts kan worden ingeschakeld voor een bloedproef. Hoe combineert de opsporingsambtenaar dit overigens met een alcoholonderzoek?

De wetenschappelijke commissie acht het derhalve raadzaam dat in de concept Memorie van Toelichting op een realistische en praktijkgerichte wijze uiteen wordt gezet hoe de opsporing en handhaving zullen geschieden.

·        Met betrekking tot de urinetest in het kader van artikel 8 lid 1 WVW waren er tot nu toe problemen met de handhaafbaarheid: op grond van artikel 17 eerste lid Besluit AO was er vooralsnog geen strafrechtelijke sanctie op een weigering van de urinetest. In het concept wetsvoorstel is de coördinatietest niet opgenomen in het voorgestelde artikel 160 lid 5 WVW, noch is hier de mogelijkheid geregeld van een combinatie van voorlopig vooronderzoek van uitgeademde lucht, speeksel en urine. De vraag is of de opsporingsambtenaren in de praktijk kunnen omgaan met deze coördinatietest. Het lijkt de wetenschappelijke commissie raadzaam dat de Memorie van Toelichting hier nader op ingaat.

·        Het gebruik van drugs of geneesmiddelen in combinatie met alcohol komt  waarschijnlijk veelvuldig voor. De wetenschappelijke commissie heeft de indruk dat opsporingsambtenaren in deze gevallen, zeker gezien de hierboven besproken problematische bewijslast van artikel 8 lid 1 WVW, met name het alcoholtraject zullen kiezen. De concept Memorie van Toelichting besteedt ten onrechte geen aandacht aan deze combinatie. De wetenschappelijke commissie betreurt dit, zeker nu het denkbaar is dat ook na de wijziging van artikel 8WVW met de hierboven reeds besproken bewijsrechtelijke voordelen, opsporingsambtenaren nog steeds het alcoholtraject de voorkeur zullen blijven geven. Zal de wijziging er in de praktijk toe leiden dat bij gecombineerd gebruik ook het strafbare gebruik van drugs of geneesmiddelen wordt opgespoord?

·        Naast de strafrechtelijke handhaving kan ook gedacht worden aan bestuurlijke handhaving via artikel 130 WVW. De regeling maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid geeft in artikel 5 weliswaar een regeling voor drogerende stoffen anders dan alcohol, maar voor alcohol staat nog een specifiekere norm in die regeling (1090 ug/2,5 promille)

Moet dat wellicht ook voor de voorgestelde lijst van drogerende stoffen gaan gelden? Of zou niet op zijn minst moeten worden vastgelegd dat de stoffen op de lijst zonder meer als drogerend moeten worden aangemerkt?

·        De werkzaamheid van bepaalde stoffen, de tijd dat deze in het lichaam kunnen worden aangetoond (de zogenaamde halftime) en de wijze waarop ze kunnen worden aangetoond, leiden tot de volgende opmerkingen:

-          Bepaalde  geneesmiddelen beïnvloeden de rijvaardigheid alleen in de periode dat de patiënt op het medicijn wordt ingesteld. Dat duurt enkele weken. Na die periode is de patiënt weer rijvaardig.

Toch zal bij die patiënt bij bloedonderzoek de gebruikte stof worden aangetroffen. Bij een strafbaarstelling kan dit tot problemen leiden;

-          Bepaalde geneesmiddelen en drugs laten als residu of omzettingsproduct andere stoffen in het bloed achter, dit kan een probleem vormen bij de vraag wat er nu daadwerkelijk gebruikt is; 

7.            Diverse opmerkingen

·        De voorgestelde verbodsbepaling in artikel 8 WVW betreft een wijziging van artikel 8 lid 3 WVW 1994. Dit artikel lid wordt ook gewijzigd in het concept wetsvoorstel wijziging WVW in verband met de verlaging van de wettelijke alcohollimiet voor beginnend bestuurders. De wetenschappelijke commissie adviseert de wetgever de redactie van deze wijziging op het onderhavige concept wetsvoorstel af te stemmen.

·        Concept Memorie van Toelichting pagina 2, derde alinea:  gesteld wordt hier dat een alcoholpromillage tot 0,5 promille in het bloed niet verontrustend is, terwijl het gebruik van drugs en geneesmiddelen, in welke mate dan ook, ten alle tijden voorkomen moet worden. De schijn wordt hier gewekt dat er met twee maten gemeten wordt, hetgeen naar het oordeel van de wetenschappelijke commissie voorkomen moet worden. Het lijkt eerder geen principieel onderscheid te maken tussen alcohol en drugsgebruik.

·        Concept Memorie van Toelichting pagina 3, onder het kopje Rijgevaarlijke geneesmiddelen: de suggestie wordt gewekt dat het voor plaatsing van geneesmiddelen op de lijst relevant is of er een alternatief geneesmiddel beschikbaar is. Dit zou in het kader van de verkeersveilig geen onderscheidend criterium mogen zijn. Evenmin spreekt het de wetenschappelijke commissie aan dat de verdachte zal moeten onderzoeken of er een voor de rijveiligheid minder gevaarlijk medicijn voor handen is. Dit lijkt eerder de verantwoordelijkheid van de behandelend arts en past niet in de sfeer van de strafbaarstelling.  

8.            Conclusie

De wetenschappelijke commissie heeft met waardering kennisgenomen van het concept wetsvoorstel. Het gebruik van drugs en geneesmiddelen vormt in het verkeer een behoorlijke gevaarzetting. Het concept wetsvoorstel beoogt deze gevaarzetting te verminderen. De wetenschappelijke commissie onderschrijft de noodzaak hiervan. Ten aanzien van de bewijsbaarheid ziet de wetenschappelijke commissie met de wetgever de bewijsrechtelijke voordelen van het concept wetsvoorstel. Ten aanzien van de handhaving en de opsporing van het gebruik van drugs en geneesmiddelen in het verkeer heeft de wetenschappelijke commissie hierboven kanttekeningen geplaatst. 

 

Den Haag, 17 oktober 2002

  

Namens het hoofdbestuur van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak,

de wetenschappelijke commissie,

 

G.Chr. Kok,

Voorzitter