Bij brief van 13 november 2000 heeft de Minister van Justitie de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak om advies gevraagd over het concept reglement justitiële jeugdinrichtingen met bijbehorende nota van toelichting

176

ADVIES

inzake

Concept Reglement justitiële jeugdinrichtingen

 

Inleiding

1. Bij brief van 13 november 2000 heeft de Minister van Justitie de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak om advies gevraagd over het concept reglement justitiële jeugdinrichtingen met bijbehorende nota van toelichting. Het onderhavige advies van de wetenschappelijke commissie van de NVvR is voorbereid door leden van de studiekring Strafrecht.

Voorstel

2. Dit reglement geeft regels die voortvloeien uit de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen (Bjj). De opgenomen bepalingen vormen deels nadere regelgeving over onderwerpen die in de Bjj zijn opgenomen zoals bijvoorbeeld het scholings- en trainingsprogramma en de gedwongen geneeskundige handelingen. Voorts betreft het reglement reeds in de Bjj aangekondigde onderwerpen als de commissie van toezicht en de beklagcommissie, de jeugdigendossiers en vergoedingen in verband met beklag- en beroepsprocedures.

Als laatste bevat het reglement regels die voortvloeien uit de Wet op de jeugdhulpverlening. Het betreft de hoofdstukken over de aanwijzing van particuliere inrichtingen, het opperbeheer van rijksinrichtingen alsmede kwaliteit.

Commentaar

De wetenschappelijke commissie heeft met waardering kennisgenomen van het concept reglement en kan zich geheel verenigen met de grote lijnen van het voorstel tot reglement. Hieronder wenst de wetenschappelijke commissie het voorstel artikelsgewijs te bespreken.

Artikel 3

Enkel de voorlopig gehechte jeugdige waartegen geen onherroepelijke vrijheidsstraf of maatregel open staat kan aan het scholings- en trainingsprogramma deelnemen. De wetenschappelijke commissie vraagt zich af hoe zulks vorm gegeven dient te worden nu ten aanzien van deze jeugdige geen "stok achter de deur" is.

Artikel 4

De gehanteerde term "deelname" kan naar de mening van de wetenschappelijke commissie vragen op roepen. Hoe zal er worden gehandeld als een jeugdige (op grond van de in lid 1 gestelde voorwaarden) gestart is met het programma en er halverwege dit programma gegevens boven water komen waaruit blijkt dat er ten aanzien van de jeugdige nog een strafvervolging is ingesteld?

Ook de gehanteerde term "gevorderd" in lid 2 kan naar de mening van de wetenschappelijke commissie tot onduidelijkheden leiden nu niet duidelijk wordt verwoord of gedoeld wordt op een onherroepelijke uitspraak. Wellicht dat de term "opgelegd" in dit verband beter op zijn plaats is.

Artikel 5

In het eerste lid van dit artikel, de laatste volzin, wordt de open term "bijzondere gevallen" gebruikt. De Nota van Toelichting geeft met betrekking tot deze open term slechts een marginale toelichting hetgeen naar de mening van de wetenschappelijke commissie onwenselijk is.

Artikel 11

Lid twee van dit artikel bepaalt dat de jeugdige tijdens de deelname aan een scholings- en trainingsprogramma niet van rijkswege verzekerd is tegen wettelijke aansprakelijkheid. Soortgelijke bepalingen komen tevens voor in de artikelen 38 lid 2 en 45 lid 3.

De wetenschappelijke commissie stelt allereerst de wenselijkheid van deze bepaling aan de orde.

De jeugdigen, vaak behorende tot een risicogroep, blijven onder de verantwoordelijkheid van het Rijk vallen, ook al zijn ze in het kader van het programma fysiek niet meer aanwezig in de inrichting. Logisch gevolg zou dan zijn dat de jeugdige van rijkswege verzekerd blijft.

Indien de wetgever deze bepalingen toch wenst te handhaven, wijst de wetenschappelijk commissie op het navolgende.

De groep jeugdigen betreft vaak niet zelfredzame jongeren, die naar alle waarschijnlijkheid niet zelf het initiatief zullen nemen een verzekering voor wettelijke aansprakelijkheid af te sluiten. Op zijn minst zal dan het Rijk belast dienen te blijven met de zorg en de verantwoordelijkheid dat de jeugdige ook daadwerkelijk overgaat tot het afsluiten van de verzekering.

Overigens geldt het bovenstaande tevens voor het afsluiten van een ziektekostenverzekering.

Artikel 24

In de leden 1 en 2 is de navolgende zin opgenomen: "Voorts dragen ze bij aan een goede voortgang van de rechtsgang".

De wetenschappelijke commissie vindt deze opmerking, ondanks de Nota van Toelichting, vaag. Wellicht dat de Nota van Toelichting dit punt nader kan verhelderen.

Artikel 30

Naar de mening van de wetenschappelijke commissie dienen de uitkomsten van het exit gesprek in het dossier van de desbetreffende jeugdige vastgelegd te worden. Indien de jeugdige een recidivist blijkt te zijn, kunnen deze uitkomsten bijdragen aan een beter inzicht in de persoonlijkheid van de desbetreffende jeugdige.

Artikel 32

Dit artikel regelt het incidentele verlof. Het bevreemdt de wetenschappelijke commissie dat de mogelijkheid van begeleid verlof hier niet wordt geschapen, terwijl zulks bij planmatig verlof wel wordt geregeld.

Artikel 36

Lid 1: contrabange moet zijn contrabande.

Lid 2: lezing van de Nota van Toelichting maakt duidelijk dat met de gehanteerde term "elders" politie en openbaar ministerie wordt bedoeld. Wellicht zou het helderder zijn indien zulks in artikel 36 lid 2 werd verwoord in plaats van de Nota van Toelichting.

Artikel 44

Het eerste lid van artikel 44 verwoordt welke aspecten de directeur betrekt bij zijn overwegingen om aan een bepaalde jeugdige proefverlof te verlenen. De wetenschappelijke commissie maakt een vergelijking met artikel 31 lid 2, welk artikel een opsomming geeft van de risico’s die ertoe zouden moeten leiden dat geen verlof verleend wordt. De wetenschappelijke commissie vraagt zich af waarom de criteria voor verlof en proef verlof zo verschillend zijn. Met name de criteria d, e, i en j van het tweede lid van artikel 31 zouden naar de smaak van de wetenschappelijke commissie voor het proefverlof opgenomen dienen te worden in artikel 44.

Artikel 47

De Minister kan machtiging verlenen het proefverlof in te trekken. Hiermee is de directeur verplicht het proefverlof in te trekken. De wetenschappelijke commissie is van oordeel dat de verantwoordelijkheid van de Minister verder dient te rijken dan het enkel en alleen er op toezien dat de directeur het proefverlof intrekt. In veel gevallen zal de jeugdige dan enkel worden gesignaleerd, verder zal geen actie worden ondernomen. Het zou wellicht juister zijn indien er op wordt toegezien dat de jeugdige wordt opgespoord; een (klein) onderzoek van de recherche zal hiervoor vaak al voldoende zal zijn.

Artikel 49

Lid 2: de wetenschappelijke commissie vraagt zich af of hier enkel gedoeld wordt op een gebrekkige ontwikkeling of ook op een ziekelijke stoornis. Indien het laatste het geval is zal het woord "ziekelijke" toegevoegd moeten worden.

Artikel 54

Dit artikel regelt de verbinding (anders dan bij wijze van aanstelling) aan een rijksinrichting van geestelijke verzorgers van andere godsdiensten of levensovertuigingen dan in artikel 53 genoemd. De Nota van Toelichting stelt dat, aangezien voor deze gezindten of levensovertuigingen tot op heden geen overkoepelende zendende instanties bestaan, het praktisch onmogelijk is een hoofdgeestelijke te benoemen die als vertegenwoordiging van de denominatie optreedt. Door het ontbreken van een zendende instantie is het tevens niet mogelijk om deze geestelijke verzorgers via een ambtelijke aanstelling aan de rijksinrichtingen te binden.

De wetenschappelijke commissie kan zich verenigen met deze argumenten, maar signaleert in artikel 54, in samenhang met artikel 53, een discriminatoir element. Indien voor de in artikel 54 bedoelde godsdiensten of levensovertuigingen in de toekomst wel zendende instanties worden opgericht, zal een vaste aanstelling op grond van artikel 54 niet mogelijk zijn. De wetenschappelijke commissie adviseert artikel 54 in deze zin aan te passen.

Artikel 55 en verder

Artikel 55 en verder voorziet in een klachtregeling tegen medisch handelen van de inrichtingsarts. De wetenschappelijke commissie adviseert in deze artikelen de verplichting op te nemen dat wordt voorzien in het geven van advies en hulp aan jongeren met betrekking tot het opstarten van deze procedure.

Artikel 56 lid 1:

Uiterlijk op de veertiende dag na die waarop het medisch handelen waartegen de klacht zich richt heeft plaatsgevonden, dient de jeugdige een verzoek in te dienen. De wetenschappelijke commissie kan in de Nota van Toelichting de formele status van deze termijn niet achterhalen. Wat is de sanctie indien deze termijn wordt overschreden? Betreft het een aanmoedigende termijn of een fatale? Daarnaast vraagt de wetenschappelijke commissie zich af wie de jeugdige zal voorlichten met betrekking tot de gestelde termijn.

Artikel 57

De wetenschappelijke commissie leest in lid 1 van dit artikel (en tevens ook in artikel 22) dat het beroepschrift wordt ingediend bij en behandeld door het College van advies. De wetenschappelijke commissie wijst erop dat het College van advies juist wordt omgevormd tot de Commissie Strafrecht met ruimere bevoegdheden.

Artikel 58

Lid 2: kennelijk mag de beroepscommissie zich niet buigen over de vraag of de niet openbare behandeling verenigbaar is met een in Nederland geldende wet. Wellicht dat in de Nota van Toelichting hier nader op ingegaan kan worden.

Lid 8: de klager heeft het recht zich te doen laten bijstaan door een rechtsbijstandverlener of een andere vertrouwenspersoon die daartoe van de beroepscommissie toestemming heeft gekregen.

Onduidelijk is of het verwoorde verlofstelsel enkel slaat op deze "andere vertrouwenspersoon", of dat ook de rechtsbijstandverlener van de beroepscommissie toestemming moet krijgen.

De keuze voor het verlofstel is de wetenschappelijke commissie niet geheel duidelijk. Wellicht dat eerder aansluiting gezocht kan worden bij het systeem van de gemachtigde in de kantongerechtprocedures, alwaar een gemachtigde bij het verlenen van niet adequate rechtshulp geweigerd kan worden.

Artikel 59

Lid 3: de Minister draagt zorg dat het afschrift van de uitspraak geen gegevens bevat waaruit de identiteit van de jeugdige kan worden afgeleid. De wetenschappelijke commissie kan zich voorstellen dat zulks ook geldt voor de gegevens van de beklaagde.

Artikel 61

Dit artikel geeft dat aan de jeugdige toekomende rechten ten aanzien van het klagen over medisch handelen in voorkomende gevallen tevens toekomen aan de curator, de mentor, de ouders of de voogd. De in dit artikel gehanteerde formulering "behoudens in geval de Medisch Adviseur of de beroepscommissie van oordeel is dat zwaarwegende belangen van de jeugdige daar tegen verzetten" is echter onduidelijk en onvoldoende toegelicht in de Nota van Toelichting.

Artikel 68

Lid 6: artikel 7: 464 BW lijkt geen handvat te geven voor enige inperking van de contractspartners. De Nota van Toelichting zwijgt met betrekking tot dit onderwerp ten onrechte.

Artikel 73

Lid 1, a: zin loopt niet, toevoegen "die".

Artikel 70 en 71

De wetenschappelijke commissie vraagt zich af of dossiers per post verzonden kunnen en mogen worden of dat wellicht zulks aangetekend of per koerier dient te geschieden.

Tevens vraagt de wetenschappelijke commissie zich af waar de dossiers bewaard worden, in het archief van de gerechten of bij het Ministerie van Justitie?

Artikel 75 en 76

Het hoofdstuk waar deze twee artikelen onder vallen is genaamd: "opperbeheer rijksinrichtingen", hetgeen de wetenschappelijke commissie vreemd voorkomt. Beter zou zijn een benaming als bijvoorbeeld "toezicht op".

Artikel 76 verplicht de rijksinrichting tot het opstellen van een calamiteitenplan. Dit artikel pas niet goed in hoofdstuk 14.

Artikel 77

Dit artikel komt met een reeks vage termen. Beter zou het zijn de kwaliteitsnormen vast te stellen.

Artikel 82

In deze bepaling wordt de aansprakelijkheid van de directeur voor schade aan of vermissing van voorwerpen die een jeugdige onder zich mag hebben beperkt tot duizend gulden per voorwerp. Alleen buiten de gevallen waarin sprake is van opzet of bewuste roekeloosheid wordt de aansprakelijkheid van de directeur beperkt.

De wetenschappelijke commissie heeft hieromtrent een drietal vragen en opmerkingen:

1. Achter het woord "roekeloosheid" dient te worden gevoegd "van de jeugdige";

2. Is de directeur persoonlijk aansprakelijk of is de instelling aansprakelijk? Het zou namelijk vreemd zijn indien de instelling niet aansprakelijk zou zijn, indien deze jongeren – die soms juist in verband met hun grensoverschrijdend gedrag zijn opgenomen – roekeloos of opzettelijk schade toebrengen aan bijvoorbeeld goederen van medecliënten of personeel.

3. Hoe is de aansprakelijkheid geregeld bij opzet of bewuste roekeloosheid?

 

Den Haag, 29 januari 2001

Namens het hoofdbestuur van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak,

de wetenschappelijke commissie,

 

G.Chr. Kok,

voorzitter.