Indien je als opsporingsambtenaar een strafbaar feit vaststelt, moet je een proces-verbaal opmaken waarin je vermeldt welke waarnemingen je hebt gedaan vanaf het moment van controle tot het moment van het strafbare feit en welke bevoegdheden zijn toegepast nadat je het strafbare feit hebt ontdekt.

Het proces-verbaal moet volgens het wetboek van strafvordering ten spoedigste worden opgemaakt (art. 152 WvSv.).

Het Wetboek van Strafvordering bevat geen definitie van het begrip proces-verbaal. Als we echter de relevante artikelen uit het wetboek van strafvordering langslopen, dan kan van een proces-verbaal de volgende definitie worden gegeven:
Het proces-verbaal is een schriftelijk verslag, opgemaakt door een bevoegd opsporingsambtenaar, op ambtseed of -belofte, van het door hem opgespoorde strafbare feit of van dat wat door hem tot opsporing is verricht of bevonden, en dat als wettig bewijsmiddel kan dienen.

Doel van proces-verbaal
Het doel van het proces-verbaal is, de bevoegde autoriteiten te informeren over strafbare feiten.
Voor een Douaneambtenaar zijn dat 2 autoriteiten, te weten 1. het Bestuur van ’s Rijksbelastingen 2. de Officier van Justitie

Functie van het proces-verbaal
De functie van het proces-verbaal is tweeledig, het heeft namelijk de functie van bewijsmiddel en van onderzoeksverslag.

1. Bewijsmiddel
Het proces-verbaal is een schriftelijke verslag van (de ontdekking van) een strafbaar feit, waaraan het Wetboek van Strafvordering bewijskracht toekent. Het belang van het proces-verbaal als bewijsmiddel wordt duidelijk in de tekst van artikel 344, lid 2 WSv, waarin staat :
Het bewijs dat de verdachte het ten laste gelegde feit heeft gepleegd, kan door den rechter worden aangenomen op het proces-verbaal van een opsporingsambtenaar. Zoals uit onderstaande tekst van de artikelen 341 en 342 WvSv. blijkt heeft de verklaring van de verdachte of één getuige die bewijskracht niet.

Het bewijs dat de verdachte het ten laste gelegde feit heeft begaan, kan door den rechter niet uitsluitend worden aangenomen op de opgaven van den verdachte (art. 341 lid 4 WvSv.). Het bewijs dat de verdachte het ten laste gelegde feit heeft begaan, kan door den rechter niet uitsluitend worden aangenomen op de verklaring van één getuige (art. 342 lid 2 WvSv.).

Onderzoeksverslag
Het proces-verbaal is tevens een onderzoeksverslag. In het proces-verbaal wordt in chronologische volgorde een overzicht gegeven van de wijze waarop het strafbare feit is ontdekt alsmede de opsporingshandelingen welke zijn verricht. Deze laatste vraag is van belang om achteraf te kunnen toetsen of de opsporingsambtenaar zijn bevoegdheden op de juiste wijze heeft toegepast.

Vaak zal de verdachte vrijwillig aan het onderzoek door een opsporingsambtenaar meewerken. Soms gaat het bij dat onderzoek om handelingen waartoe de opsporingsambtenaar ook bevoegd zou zijn als de verdachte niet zou meewerken, maar het kan ook gaan om handelingen waartoe de ambtenaar zonder de vrijwillige medewerking van de verdachte niet bevoegd zou zijn. Wanneer een opsporingsambtenaar om de vrijwillige medewerking van een verdachte vraagt, moet die vrijwilligheid volstrekt duidelijk zijn. Dit houdt in dat: de toestemming moet blijken; de toestemming in vrijheid moet zijn gegeven, dus niet onder bepaalde dwang of druk; de betrokkene zich er ook bewust van moet zijn geweest dat hij van bepaalde rechten afstand heeft gedaan.

Bij het opmaken van een proces-verbaal moet je dan ook vermelden dat en hoe aan deze voorwaarden is voldaan. Als een bewoner bv. toestemming geeft aan een opsporingsambtenaar tot het binnentreden van een woning, dan heeft deze geen machtiging van de officier van justitie nodig, in alle andere gevallen wel. Één en ander moet duidelijk uit het PV blijken.

Eisen aan proces-verbaal
Om als bewijsmiddel met bijzondere bewijskracht (zie 14.1.1) te kunnen dienen moet het proces-verbaal (PV) aan een aantal eisen voldoen.

Art. 152 WvSv. schrijft ondermeer voor dat de ambtenaren, bedoeld in de artikelen 141 en 142, ten spoedigste proces-verbaal opmaken van het door hen opgespoorde strafbare feit of van hetgeen door hen tot opsporing is verricht of bevonden.

Het PV moet dus zijn opgemaakt door een bevoegde ambtenaar. Dat is in beginsel de ambtenaar die het strafbare feit heeft opgespoord. Wanneer deze ambtenaar geen opsporingsambtenaar is, wordt zijn verklaring alleen in de redenen van wetenschap opgenomen. De overige te nemen acties moeten door een opsporingsambtenaar worden uitgevoerd (staande houden, verhoor, etc. etc.. Als een douaneambtenaar dus een strafbaar feit opspoort (al dan niet samen met anderen), moet deze ambtenaar persoonlijk het proces-verbaal opmaken voor zijn persoonlijke aandeel in de zaak.

De betrokken ambtenaar /ambtenaren maakt/maken het PV ten spoedigste op. Als hij/zij dit niet doet, kan het zijn dat de rechter besluit het proces-verbaal niet als bewijsmiddel te gebruiken of daaraan slechts in beperkte mate bewijskracht toe te kennen. Ten spoedigste houdt in dat direct na inventarisatie van alle relevante zaken het PV moet worden opgemaakt. Dit kan in de praktijk 1 dag zijn maar ook 1 maand. Als een PV echter na 1 dag opgemaakt kan worden maar de ambtenaar legt “ de zaak” in de bureaulade om deze vervolgens na 1 jaar af te handelen, dan is er geen sprake meer van ten spoedigste. Het PV kon immers na 1 dag al worden opgemaakt.

Daarnaast worden in artikel 153 WSv de eisen aan het PV gesteld: Het moet persoonlijk zijn opgemaakt. Het moet zijn opgemaakt op ambtseed/-belofte. Het moet zijn gedagtekend. Het moet (persoonlijk) zijn ondertekend. Er moet zoveel mogelijk uitdrukkelijk in zijn opgegeven wat de redenen van wetenschap zijn. (dit is dus geen absolute MOET moet-bepaling, wel zoveel mogelijk)

Voldoet het PV niet aan de eisen dan blijft het een schriftelijk bescheid (art. 344 WvSv.) In de praktijk zie je vaak dat met aanvullende PV’s wordt gewerkt om fouten in een PV te corrigeren. Dit is echter alleen toegestaan voor fouten die niet te maken hebben met het ten laste gelegde strafbare feit. (zware mishandeling kan dus niet worden gewijzigd in doodslag ).

Inhoud proces-verbaal
In het proces-verbaal moet door de opsporingsambtenaar worden vastgelegd wat hij bij het opsporen en/of constateren van een strafbaar feit heeft gedaan en bevonden of vastgesteld. Het is van belang dat in het proces-verbaal duidelijk tot uiting komt op welke manier de ambtenaar aan zijn bevindingen is gekomen; de redenen van wetenschap moeten zeer duidelijk en slechts voor één uitleg vatbaar zijn. Verder moet uit het PV de bevoegdheid van de ambtenaar blijken en moet ook blijken welke bevoegdheden (zoals dwangmiddelen) hij heeft toegepast. Ook moet uit het proces-verbaal blijken dat voldaan is aan dat wat bepaald is in artikel 29, lid 2 WSv, namelijk dat vóór het verhoor aan de verdachte is meegedeeld dat hij niet tot antwoorden verplicht is (cautie), dat de verklaring van de verdachte aan hem is voorgelezen en dat hij daarbij al dan niet volhardde in zijn verklaring. (art. 174 WvSv.). Zoals uit de tekst van art. 174 WvSv. blijkt, geldt dit artikel niet alleen voor de verdachte, maar ook voor de getuigen en deskundigen die zijn verhoord.

In het proces-verbaal moet rekening worden gehouden met de punten die in de checklist Proces-Verbaal staan vermeld.
Het proces-verbaal moet een feitelijke weergave in chronologische volgorde zijn. Veelal kan op het examen de casustekst qua chronologie worden gevolgd. Het schrijven van het PV wordt daarmee éénvoudiger gemaakt. Zorg er voor dat je korte zinnen gebruikt die precies aangeven wat je hebt gezien, gehoord, geroken, gevoeld etc. hebt en hoe je dat kon zien, horen, ruiken, voelen etc.

Gebruik in het PV alleen de opgegeven elementen en verzin er zelf niets bij. Is bv. geen postcode gegeven, verzin dan geen postcode; Is bv. geen beroep gegeven, verzin dan geen beroep; Is bv. geen nationaliteit opgegeven, verzin dan geen nationaliteit; Is een PV opgemaakt door één ambtenaar, dan is het PV ook opgemaakt door één ambtenaar.

Wel mag je ter staving van je vermoedens aangeven dat je uit ervaring weet dat ……………………. Deze ervaring zal echter altijd moeten worden gevolgd door een bevestiging die in de casus staat vermeld, bv. dat gebruik is gemaakt van de testkit.

Voorbeeld: “Ik trof in de koffer van de verdachte een wit poeder aan, verpakt in kleine plastic zakjes. Uit ervaring weet ik dat het dat het bij dergelijke verpakkingen vaak handelt om de verboden stof cocaïne. De proef met de testkit bevestigde mijn vermoeden.

Indienen van proces-verbaal
Normaliter worden alle processen-verbaal ingezonden aan de officier van justitie. De officier van justitie is immers de ambtenaar die moet beoordelen of het een strafzaak kan worden, de verdachte een schikking aanbiedt ter voorkoming van strafvervolging of dat de zaak wordt geseponeerd. Deze hoofdregel geldt voor de douane-ambtenaar echter alleen voor commune delicten en NFD-delicten, waarbij het PV door tussenkomst van de boete-fraudecoördinator wordt ingezonden aan de officier van justitie.

Vraag:
Wat moet een buitengewoon opsporingsambtenaar op grond van de hoofdregel van artikel 157 WSv - en dus niet op grond van een regeling in een bijzondere wet - onverwijld indienen?

Antwoord :
Naast het door hem opgemaakte proces-verbaal, ook de aangiften of berichten ter zake van strafbare feiten met de door hem in beslag genomen voorwerpen

Processen-verbaal m.b.t. tot feiten die bij de belastingwet strafbaar zijn gesteld, worden niet ingezonden naar de officier van justitie maar naar het bestuur van sRijksbelastingen. (bv. een strafbaar feit uit de Douanewet, Accijnswet of Wet BPM). Het bestuur van ’s Rijksbelastingen kan de zaak dan via een schikking afdoen. In bepaalde gevallen kan de zaak ook worden doorgegeven aan de officier van justitie (ATV-richtlijnen). Het Bestuur van ’s Rijksbelastingen (lees :boete-fraudecoördinator = BFC) kan na ontvangst van de processen-verbaal die zijn opgemaakt in niet-belastingzaken bepalen of vervolging al dan niet wenselijk is. Vindt de BFC dat een (strafbaar) feit moet worden vervolgd, dan wordt het betreffende proces-verbaal doorgestuurd naar de officier van justitie. De officier van justitie neemt vervolgens de beslissing of hij tot vervolging overgaat dan wel de zaak ter afdoening weer in handen van de directeur stelt (schikking/transactie) (artikel 80, lid 3 AWR).

Schikkingen
Schikking in belastingzaken. Uit bovenstaande blijkt dat bij fiscale delicten het Bestuur van ’s Rijksbelastingen een schikking kan aanbieden. Voorwaarde is onder meer dat de omstandigheden waaronder het strafbare feit is gepleegd, voldoet aan bepaalde voorwaarden. Het Bestuur van ’s Rijksbelastingen bepaalt of zij zelf de zaak afdoet d.m.v. een schikking of dat zij de zaak doorstuurt naar de officier van justitie. De verdachte kan daar geen invloed op uitoefenen. De schikkingsvoorwaarden zijn uitgewerkt in transactierichtlijnen en, voor douanedelicten, het Handboek Douane deel 8.

Schikking in niet-belastingzaken
Processen-verbaal in NIET-belastingzaken moeten naar de officier van justitie worden gestuurd. Deze kan dan, net als bij belastingzaken. besluiten om tot vervolging over te gaan, te seponeren, of een transactie/schikking aan te bieden. Daarnaast worden zgn. gedragingen in het verkeer veelal afgedaan via de Wet Mulder, waarbij de verdachte van een strafbaar feit niet strafrechterlijk wordt vervolgd, maar eerst een transactie krijgt aangeboden.

In sommige gevallen wordt ook aan andere opsporingsambtenaren (beperkte) transactiebevoegdheid verleend. Zo heeft de politie bevoegdheid om namens de OvJ bepaalde transacties aan te bieden. We spreken dan ook wel van de politietransactie (bv. rijden zonder licht). Op grond van artikel 37 WED is aan het Bestuur van ‘s Rijksbelastingen de bevoegdheid verleend tot het aanbieden van schikkingen voor economische delicten. Deze bevoegdheid wordt uitgeoefend door de boete-fraudecoördinator.

De tekst van dit artikel luidt als volgt : Wij behouden Ons voor, op de voordracht van Onze Minister van Justitie, gedaan na overleg met Onze andere Ministers, wie het aangaat, aan door Ons bijzonderlijk hiertoe aangewezen lichamen of personen, met een publieke taak belast, binnen door Ons te stellen grenzen tot wederopzeggens toe de bevoegdheid te verlenen, die bij artikel 74 WvSr. aan de officier van justitie is toegekend<

Art. 74 WvSr. omschrijft die bevoegdheid als volgt : De officier van justitie kan voor de aanvang van de terechtzitting een of meer voorwaarden stellen ter voorkoming van de strafvervolging wegens misdrijven, met uitzondering van die waarop naar de wettelijke omschrijving gevangenisstraf is gesteld van meer dan zes jaar, en wegens overtreding. Door voldoening aan die voorwaarden vervalt het recht tot strafvordering. Voor andere niet-fiscale delicten kunnen ook afspraken worden gemaakt met de officier van justitie. Zo is voor de Douane onder meer bepaald dat douaneambtenaren de bevoegdheid hebben om namens de officier van justitie een schikking, zoals bedoeld in artikel 74 WSr, aan te bieden. In zo’n geval worden douaneambtenaren dus gemandateerd om namens de officier van justitie te handelen. Een voorbeeld hiervan is bv. de afhandeling van reizigersbagage op Schiphol Airport, waarbij door de grote toeloop van reizigers er navenant ook veel strafbare feiten worden geconstateerd. De douaneambtenaren mogen dan bij de ontdekking van een strafbaar feiten, onder voorwaarden, namens de officier van justitie zelf een schikking aanbieden. (denk maar aan de TV-docu Schiphol Airport)