Met ingang van 1 oktober 2009 treden twee nieuwe wetten in werking. De Wet dwangsom en beroep bij niet tijdig beslissen verplicht de overheid tot het betalen van een dwangsom wanneer zij niet binnen de wettelijk vastgestelde termijn een beslissing neemt. Tegelijk treedt per 1 oktober de wet in werking die voorziet in aanpassing van de beslistermijnen voor bezwaarschriften in de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en voor aanvragen op grond van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). De overheid houdt zich veelal niet aan de wettelijke beslistermijnen die in de Awb zijn voorgeschreven. Dit ondermijnt het vertrouwen van burgers in de overheid. Zo wordt het door de burgers als onrechtvaardig ervaren dat een termijnoverschrijving voor hen in beginsel fataal is, terwijl termijnoverschrijdingen voor de overheid tot dusver zonder gevolgen bleven. De overheid wil naar eigen zeggen een betrouwbare partner zijn en is van plan zich strikt aan de termijnen te gaan houden. Om de overheid iets meer lucht te geven, zijn sommige beslistermijnen verruimd. Niet alle beslistermijnen zouden in praktijk goed haalbaar zijn. Bovendien werd het van belang geacht dat snelheid niet ten koste van zorgvuldigheid gaat. Daarom is de beslistermijn op een Wob-verzoek van 2 naar 4 weken verruimd. Verder zijn de beslistermijnen van de bezwaarprocedure verruimd. Een bestuursorgaan moet in beginsel binnen 6 weken beslissen en binnen 12 weken (was 10 weken) in geval een adviescommissie is ingeschakeld. Deze termijnen kunnen ieder door het bestuursorgaan met 6 weken worden verlengd (was 4 weken). In ieder geval blijft het mogelijk dat overheid en burger met elkaar kunnen afspreken dat de beslistermijn wordt opgeschort, bijvoorbeeld als partijen proberen het geschil door middel van mediation op te lossen. Wanneer een bestuursorgaan de beslissing op een aanvraag (verzoek) of een bezwaarschrift, die na 1 oktober 2009 zijn ingediend, niet tijdig heeft genomen, dan is het een dwangsom verschuldigd. Voorwaarde is wel dat de belanghebbende de overheid schriftelijk in gebreke heeft gesteld.

Deze in gebreke stelling kan pas na het verstrijken van de wettelijke of redelijke termijn worden ingediend. De dwangsom gaat twee weken na de ingebrekestelling lopen, heeft een maximale looptijd van 42 dagen en bedraagt € 20 per dag over de eerste twee weken, € 30 per dag over de volgende twee weken, en € 40 per dag over de overige dagen. In totaal kan de dwangsom € 1260 bedragen.

Verder is wettelijk bepaald dat een burger bij een termijnoverschrijding niet alleen aanspraak heeft op een dwangsom maar ook, twee weken na de ingebrekestelling, het recht heeft om direct beroep in te stellen bij de rechter. Dit is een extra pressiemiddel wat, samen met de dwangsom en de wat ruimere beslistermijnen, naar verwachting tot tijdige besluiten van de overheid zal leiden.

Datum

19 november 2008

Voor zowel de primaire fase als de fase van bezwaar en administratief beroep       Kenmerk

geldt dat de termijn kan worden opgeschort op grond van artikel 4:15. Zie 2008-oooc

paragraaf 3 voor een bespreking van de verschillende opschortingsgronden.

In sommige gevallen kan sprake zijn van samenloop tussen opschorting en verdaging. Ter illustratie volgt hiervan een voorbeeld. Stel de beslistermijn van beschikking X is zes weken, met de mogelijkheid van verdaging van nog eens twee weken. Als bij de ontvangst van de aanvraag wordt geconstateerd dat een aanvraag onvolledig is (artikel 4:5 Awb), biedt het bestuursorgaan de aanvrager de mogelijkheid de aanvraag binnen vier aan te vullen. Hiervan wordt na 13 dagen gebruik gemaakt.

1 oktober: indiening aanvraag (einde termijn: 1 oktober + 6 weken = 12

november)

4 oktober: bestuursorgaan biedt de gelegenheid aan te vullen.

17 oktober: ontvangst aanvulling

Opschorting beslistermijn: 12 november + 13 dagen = 25 november. Dat

betekent dat het bestuursorgaan tot 25 november de tijd heeft gebruik te maken

de oorspronkelijke beslistermijn te verdagen. Als op 25 november geen

beschikking is genomen en niet is verdaagd, is in dit voorbeeld sprake van niet

tijdig beslissen. Is wel tijdig verdaagd, dan is na 9 december sprake van niet tijdig

beslissen.

Pagina 10 van 10

Verwijzing 92, inzake beslistermijn en dwangsom bij niet tijdig beslissen op modelverzoeken door bestuursorganen

BESLISTERMIJN EN DWANGSOM BIJ NIET TIJDIG BESLISSEN. Alzo Wij in overweging genomen hebben, dat het wenselijk is belanghebbenden doeltreffendere rechtsmiddelen te bieden tegen het niet tijdig nemen van een besluit door een bestuursorgaan;

29 934 Voorstel van wet van de leden Wolfsen en Luchtenveld tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met de mogelijkheid van een dwangsom bij niet tijdig beslissen door een bestuursorgaan (Wet dwangsom bij niet tijdig beslissen)

A GEWIJZIGD VOORSTEL VAN WET
7 juli 2006
Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.
Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:<
Alzo Wij in overweging genomen hebben, dat het wenselijk is belanghebbenden doeltreffendere rechtsmiddelen te bieden tegen het niet tijdig nemen van een besluit door een bestuursorgaan;

Zo is het, dat Wij, de Raad van State gehoord, en met gemeen overleg der Staten-Generaal, hebben goedgevonden en verstaan, gelijk Wij goedvinden en verstaan bij deze:

De Algemene wet bestuursrecht wordt als volgt gewijzigd:

A

Het opschrift van afdeling 4.1.3 komt te luiden:

AFDELING 4.1.3 BESLISTERMIJN EN DWANGSOM BIJ NIET TIJDIG BESLISSEN

B

Na het opschrift van afdeling 4.1.3 wordt ingevoegd:

§ 4.1.3.1 Beslistermijn

Ba

In artikel 4:13, tweede lid, wordt «kennisgeving» vervangen door:

mededeling.

Vergaderjaar 2005–2006

KST99440

ISSN 0921 - 7363

Sdu Uitgevers

’s-Gravenhage 2006 Eerste Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 29 934, A 1

Bb

Artikel 4:14, derde lid, komt te luiden:

3. Indien, bij het ontbreken van een bij wettelijk voorschrift bepaalde

termijn, een beschikking niet binnen acht weken kan worden gegeven,

deelt het bestuursorgaan dit binnen deze termijn aan de aanvrager mede

en noemt het daarbij een redelijke termijn binnen welke de beschikking

wel tegemoet kan worden gezien.

Bc

Artikel 4:15 komt te luiden:

1. De termijn voor het geven van een beschikking wordt opgeschort

met ingang van de dag na die waarop het bestuursorgaan:

a. de aanvrager krachtens artikel 4:5 uitnodigt de aanvraag aan te

vullen, tot de dag waarop de aanvraag is aangevuld of de daarvoor

gestelde termijn ongebruikt is verstreken, of

b. de aanvrager mededeelt dat voor de beschikking op de aanvraag

redelijkerwijs noodzakelijke informatie aan een buitenlandse instantie is

gevraagd, tot de dag waarop deze informatie is ontvangen of verder

uitstel niet meer redelijk is,

2. De termijn voor het geven van een beschikking wordt voorts

opgeschort:

a. gedurende de termijn waarvoor de aanvrager schriftelijk met uitstel

heeft ingestemd,

b. zolang de vertraging aan de aanvrager kan worden toegerekend, of

c. zolang het bestuursorgaan door overmacht niet in staat is een

beschikking te geven.

3. In geval van overmacht deelt het bestuursorgaan zo spoedig

mogelijk aan de aanvrager mede dat de beslistermijn is opgeschort,

alsmede binnen welke termijn de beschikking wel tegemoet kan worden

gezien.

4. Indien de opschorting eindigt, doet het bestuursorgaan daarvan in de

gevallen, bedoeld in het eerste lid, onderdeel b, of het tweede lid,

onderdelen b en c, zo spoedig mogelijk mededeling aan de aanvrager,

onder vermelding van de termijn binnen welke de beschikking alsnog

moet worden gegeven.

C

Na paragraaf 4.1.3.1 (nieuw) wordt een paragraaf toegevoegd, luidende:

§ 4.1.3.2 Dwangsom bij niet tijdig beslissen

Deze paragraaf is van toepassing indien dit bij wettelijk voorschrift of bij

besluit van het bestuursorgaan is bepaald.

1. Indien een beschikking op aanvraag niet tijdig wordt gegeven,

verbeurt het bestuursorgaan aan de aanvrager een dwangsom voor elke

dag dat het in gebreke is, doch voor ten hoogste 42 dagen. De Algemene

termijnenwet is op laatstgenoemde termijn niet van toepassing.

2. De dwangsom bedraagt de eerste veertien dagen € 20 per dag, de

Eerste Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 29 934, A 2

daaropvolgende veertien dagen € 30 per dag en de overige dagen € 40

per dag.

3. De eerste dag waarover de dwangsom verschuldigd is, is de dag

waarop twee weken zijn verstreken na de dag waarop de termijn voor het

geven van de beschikking is verstreken en het bestuursorgaan van de

aanvrager een schriftelijke ingebrekestelling heeft ontvangen.

4. Indien de aanvraag elektronisch kon worden gedaan, is artikel 4:3a

van overeenkomstige toepassing op de ingebrekestelling.

5. Beroep tegen het niet tijdig geven van de beschikking schort de

dwangsom niet op.

6. Geen dwangsom is verschuldigd indien:

a. het bestuursorgaan onredelijk laat in gebreke is gesteld,

b. de aanvrager geen belanghebbende is, of

c. de aanvraag kennelijk niet-ontvankelijk of kennelijk ongegrond is.

7. Indien er meer dan één aanvrager is, is de dwangsom aan ieder van

de aanvragers voor een gelijk deel verschuldigd.

8. De in het tweede lid genoemde bedragen kunnen bij algemene

maatregel van bestuur worden gewijzigd voorzover de consumentenprijsindex

daartoe aanleiding geeft.

1. Het bestuursorgaan stelt de verschuldigdheid en de hoogte van de

dwangsom bij beschikking vast binnen twee weken na de laatste dag

waarover de dwangsom verschuldigd was.

2. De betaling geschiedt binnen zes weken nadat de beschikking op de

voorgeschreven wijze is bekendgemaakt.

1. Het bezwaar, beroep of hoger beroep tegen de beschikking op de

aanvraag heeft mede betrekking op een beschikking tot vaststelling van

de hoogte van de dwangsom, voorzover de belanghebbende deze

beschikking betwist.

2. De administratieve rechter kan de beslissing op het beroep of hoger

beroep inzake de beschikking tot vaststelling van de hoogte van de

dwangsom echter verwijzen naar een ander orgaan, indien behandeling

door dit orgaan gewenst is.

3. In beroep of hoger beroep legt de belanghebbende zo mogelijk een

afschrift over van de beschikking die hij betwist.

4. Het eerste tot en met het derde lid zijn van overeenkomstige

toepassing op een verzoek om voorlopige voorziening.

Het bestuursorgaan kan onverschuldigd betaalde dwangsommen

terugvorderen voor zover na de dag waarop de beschikking, bedoeld in

artikel 4:18, eerste lid, is vastgesteld, nog geen vijf jaren zijn verstreken.

Ca

Artikel 6:12 komt te luiden:

1. Indien het bezwaar of beroep is gericht tegen het niet tijdig nemen

van een besluit, is het niet aan een termijn gebonden.

2. Het bezwaar- of beroepschrift kan worden ingediend zodra het

bestuursorgaan in gebreke is tijdig een besluit te nemen.

3. Indien tegen het niet tijdig nemen van een besluit beroep openstaat

Eerste Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 29 934, A 3

met toepassing van afdeling 8.2.4a, kan het beroepschrift worden

ingediend zodra:

a. het bestuursorgaan in gebreke is tijdig een besluit te nemen, en

b. twee weken zijn verstreken na de dag waarop belanghebbende het

bestuursorgaan schriftelijk heeft medegedeeld dat het in gebreke is.

4. Indien redelijkerwijs niet van de belanghebbende kan worden

gevergd dat hij het bestuursorgaan in gebreke stelt, kan het beroepschrift

worden ingediend zodra het bestuursorgaan in gebreke is tijdig een

besluit te nemen.

5. Het bezwaar of beroep is niet-ontvankelijk indien het bezwaar- of

beroepschrift onredelijk laat is ingediend.

Cb

Artikel 6:20 wordt gewijzigd als volgt:

1. In het eerste tot en met zesde lid vervalt telkens «op de aanvraag».

2. In het tweede lid, onderdeel b, wordt «de indiener van de aanvraag»

vervangen door: de belanghebbende.

Cc

Artikel 7:1, eerste lid, komt te luiden:

1. Degene aan wie het recht is toegekend beroep bij een administratieve

rechter in te stellen, dient alvorens beroep in te stellen bezwaar te

maken, tenzij:

a. het besluit in bezwaar of in administratief beroep is genomen,

b. het besluit aan goedkeuring is onderworpen,

c. het besluit een goedkeuring of een weigering daarvan inhoudt,

d. het besluit is voorbereid met toepassing van afdeling 3.4, of

e. tegen het besluit beroep openstaat met toepassing van afdeling

8.2.4a.

D

In de artikelen 7:14 en 7:27 wordt «hoofdstuk 4» telkens vervangen

door: hoofdstuk 4, met uitzondering van artikel 4:14, eerste lid, artikel 4:15

en paragraaf 4.1.3.2, .

E

Na artikel 7:14 wordt een artikel toegevoegd, luidende:

Indien door een ander dan de aanvrager bezwaar is gemaakt tegen een

besluit op aanvraag, wordt de aanvrager voor de toepassing van

paragraaf 4.1.3.2 gelijkgesteld met de indiener van het bezwaarschrift.

F

Na artikel 7:27 wordt een artikel toegevoegd, luidende:

Indien het beroep tegen een besluit op aanvraag is ingesteld door een

ander dan de aanvrager, wordt de aanvrager voor de toepassing van

paragraaf 4.1.3.2 gelijkgesteld met degene die het beroep heeft ingesteld.

Eerste Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 29 934, A 4

G

Na afdeling 8.2.4 wordt een nieuwe afdeling ingevoegd, luidende:

AFDELING 8.2.4A BEROEP BIJ NIET TIJDIG BESLISSEN

1. Deze afdeling is van toepassing indien:

a. de wettelijke beslistermijn is overschreden en het bestuursorgaan

geen mededeling heeft gedaan als bedoeld in artikel 4:14, eerste lid;

b. bij het ontbreken van een wettelijke beslistermijn de termijn van acht

weken, bedoeld in artikel 4:13, tweede lid, is overschreden en het

bestuursorgaan geen mededeling heeft gedaan als bedoeld in artikel 4:14,

derde lid; of

c. het bestuursorgaan niet tijdig beslist op bezwaar of in administratief

beroep en geen mededeling heeft gedaan als bedoeld in artikel 4:14,

eerste lid.

2. Deze afdeling is voorts van toepassing indien paragraaf 4.1.3.2 van

toepassing is.

1. Indien het beroep is gericht tegen het niet tijdig nemen van een

besluit, doet de rechtbank binnen acht weken nadat het beroepschrift is

ontvangen en aan de vereisten van artikel 6:5 is voldaan, uitspraak met

toepassing van artikel 8:54, tenzij de rechtbank een onderzoek ter zitting

nodig acht.

2. Indien de rechtbank een onderzoek ter zitting nodig acht, deelt zij dit

zo spoedig mogelijk aan partijen mede.

3. Indien de rechtbank een onderzoek ter zitting nodig acht, behandelt

zij het beroep zo mogelijk met toepassing van artikel 8:52. In dat geval

doet de rechtbank zo mogelijk binnen dertien weken uitspraak.

Indien het beroep gegrond is, stelt de rechtbank desgevraagd tevens de

hoogte van de ingevolge artikel 4:17 verbeurde dwangsom vast.

1. Indien het beroep gegrond is en nog geen besluit is bekendgemaakt,

bepaalt de rechtbank dat het bestuursorgaan binnen twee weken na de

dag waarop de uitspraak wordt verzonden alsnog een besluit bekendmaakt.

2. De rechtbank verbindt aan haar uitspraak een nadere dwangsom

voor iedere dag dat het bestuursorgaan in gebreke blijft de uitspraak na te

leven.

3. In bijzondere gevallen of indien de naleving van andere wettelijke

voorschriften daartoe noopt, kan de rechtbank een andere termijn bepalen

of een andere voorziening treffen.

1. Indien tegen de met toepassing van artikel 8:54 gedane uitspraak

verzet wordt gedaan, beslist de rechtbank daarover binnen zes weken.

2. Artikel 8:55, tweede lid, is niet van toepassing.

3. Indien het verzet gegrond is, beslist de rechtbank zo spoedig

mogelijk op het beroep.

Eerste Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 29 934, A 5

Artikel 19 van de Beroepswet wordt gewijzigd als volgt:

1. Voor de tekst wordt de aanduiding «1.» geplaatst.

2. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:

2. Het eerste lid geldt niet indien de uitspraak een beroep tegen het niet

tijdig nemen van een besluit betreft.

Aan artikel 27h, vijfde lid, van de Algemene wet inzake rijksbelastingen

wordt een volzin toegevoegd, luidende: De eerste volzin geldt niet indien

de uitspraak een beroep tegen het niet tijdig nemen van een besluit

betreft.

Op 1 januari 2009 wordt de Algemene wet bestuursrecht gewijzigd als

volgt:

1. De artikelen 4:16 en 8:55a vervallen.

2. In artikel 6:12, eerste lid, wordt «bezwaar of beroep» vervangen door:

beroep.

3. Artikel 6:12, tweede lid, vervalt onder vernummering van het derde

tot en met vijfde lid tot tweede tot en met vierde lid.

4. In artikel 6:12, tweede lid (nieuw), wordt de aanhef vervangen door:

Het beroepschrift kan worden ingediend zodra:.

5. In artikel 6:12, vierde lid (nieuw), wordt «bezwaar of beroep»

vervangen door «beroep» en wordt «bezwaar- of beroepschrift»

vervangen door: beroepschrift.

6. Artikel 6:20 komt te luiden:

1. Indien het beroep zich richt tegen het niet tijdig nemen van een

besluit, blijft het bestuursorgaan verplicht dit besluit te nemen, tenzij de

belanghebbende daarbij als gevolg van de beslissing op het beroep geen

belang meer heeft.

2. Het bestuursorgaan deelt een besluit als bedoeld in het eerste lid

onverwijld mede aan het orgaan waarbij het beroep aanhangig is.

3. Het beroep tegen het niet tijdig nemen van een besluit heeft mede

betrekking op het alsnog genomen besluit, tenzij dit geheel aan het

beroep tegemoet komt.

4. De beslissing op het beroep kan echter worden verwezen naar een

ander orgaan waarbij bezwaar of beroep tegen het alsnog genomen

besluit aanhangig is, dan wel kan of kon worden gemaakt of ingesteld.

5. Het beroep tegen het niet tijdig nemen van een besluit kan alsnog

gegrond worden verklaard, indien de indiener van het beroepschrift

daarbij belang heeft.

7. Artikel 7:1, eerste lid, onderdeel e, komt te luiden:

Eerste Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 29 934, A 6

e. het beroep zich richt tegen het niet tijdig nemen van een besluit.

8. Artikel 7:1a, tweede lid, komt te luiden:

2. Het bestuursorgaan wijst het verzoek in ieder geval af, indien tegen

het besluit een ander bezwaarschrift is ingediend waarin eenzelfde

verzoek ontbreekt, tenzij dat andere bezwaarschrift kennelijk

niet-ontvankelijk is.

1. Behoudens het bepaalde in het tweede lid, heeft de inwerkingtreding

van deze wet geen gevolgen voor bepalingen van provinciale, gemeentelijke

en waterschapsverordeningen ten aanzien van een financiële

tegemoetkoming of dwangsom bij niet tijdig beslissen, noch voor de

bevoegdheid om dergelijke bepalingen vast te stellen.

2. De bepalingen van provinciale, gemeentelijke en waterschapsverordeningen

ten aanzien van een financiële tegemoetkoming of

dwangsom bij niet tijdig beslissen, die van kracht zijn op het tijdstip

waarop artikel 4:16 van de Algemene wet bestuursrecht vervalt, zijn met

ingang van dat tijdstip van rechtswege vervallen, evenals de bevoegdheid

tot het maken van dergelijke verordeningen ten aanzien van dit

onderwerp.

3. Een bestuursorgaan dat krachtens een provinciale, gemeentelijke of

waterschapsverordening een financiële tegemoetkoming of een

dwangsom verschuldigd is indien het bepaalde besluiten niet tijdig

neemt, kan ten aanzien van die besluiten niet een besluit nemen als

bedoeld in artikel 4:16 van de Algemene wet bestuursrecht.

Paragraaf 4.1.3.2 van de Algemene wet bestuursrecht vindt gedurende

drie jaren na de datum waarop artikel 4:16 van die wet vervalt, geen

toepassing ten aanzien van beschikkingen, genomen op grond van de

Vreemdelingenwet 2000 of het Soeverein Besluit van 12 december 1813,

en ten aanzien van beslissingen op bezwaar, gemaakt tegen zodanige

beschikkingen, voor zover bij wettelijk voorschrift of bij besluit van het

bestuursorgaan niet anders is bepaald.

1. Op het niet tijdig beslissen op een aanvraag die of een bezwaar- of

beroepschrift dat is ingediend voor het tijdstip waarop paragraaf 4.1.3.2

van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing is geworden, blijft het

recht zoals dit gold voor dat tijdstip van toepassing.

2. Op een bezwaar- of beroepschrift tegen het niet tijdig nemen van een

besluit dat is ingediend voor het tijdstip waarop afdeling 8.2.4a van

toepassing is geworden, blijft het recht zoals dit gold voor dat tijdstip van

toepassing.

Deze wet treedt in werking met ingang van de dag na de datum van

uitgifte van het Staatsblad waarin zij wordt geplaatst.

Eerste Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 29 934, A 7

Deze wet wordt aangehaald als: Wet dwangsom en beroep bij niet tijdig

beslissen.

Lasten en bevelen dat deze in het Staatsblad zal worden geplaatst en

dat alle ministeries, autoriteiten, colleges en ambtenaren wie zulks

aangaat, aan de nauwkeurige uitvoering de hand zullen houden.

Gegeven

De Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties,

De Minister van Justitie,

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Eerste Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 29 934, A 8

Waarom rust op het bestuursorgaan, dat zijn verplichting om tijdig te beslissen niet nakomt, niet de verplichting de rechtzoekende op de mogelijkheden te wijzen die daartegen openstaan?

Antwoord:  Omdat het rechtersleger, overheid, gevestigde politieke elite en het gigantische ambtenarenapparaat er geen enkel belang bij hebben.

229

ADVIES

inzake

Voorontwerp van Wet Beroep bij niet tijdig beslissen

Inleiding

1. Bij brief van 11 april 2002 heeft de Minister van Justitie de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak om advies gevraagd over het voorontwerp van de Wet beroep bij niet tijdig beslissen.

Het advies van de wetenschappelijke commissie van de NVvR is voorbereid door leden van de studiekring bestuursrecht.

Voorstel

2. Het voorontwerp is een uitvloeisel van het regeerakkoord en het kabinetsstandpunt "Juridisering in het openbaar bestuur" (Kamerstukken II 1998/99, 26 360, nr.1) en de daarop volgende notitie "Termijnen voor bestuur en rechter" (‘Kamerstukken II 2000/01, 27 461, nr. 1), waarin geconstateerd wordt dat de effectiviteit en rechtsbescherming bij het beroep tegen het niet tijdig beslissen door het bestuur dient te worden verbeterd. Naar aanleiding van deze notitie heeft de Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht het onderhavige voorontwerp opgesteld, waarbij aansluiting is gezocht bij de Procesregeling bestuursrecht (Vastgesteld door de vergadering van 19 rechtbanken, Stcrt. 2001, 189) voor de rechtbanken (tekst per 1 oktober 2001).

Wat de procedure betreft bevat het voorontwerp ten opzichte van artikel 11 van de Procesregeling enkele niet onbelangrijke wijzigingen, onder meer met betrekking tot het "ijkpunt" voor de termijn voor het doen van uitspraak. In essentie wijkt de procedure echter niet af van de Procesregeling.

Daarnaast bevat het voorontwerp voorts enkele belangrijke systeemwijzigingen, te weten:

• Een afzonderlijke regeling van een zelfstandige procedure bij beroep tegen niet tijdig nemen van een besluit in de nieuwe artikelen 8:55a tot en met 8:55c Awb;

• Van de nieuwe procedure maakt de nieuwe figuur van de ingebrekestelling deel uit;

• In de nieuwe procedure is voorzien in opheffing van (indien van toepassing) de schorsende werking van verzet en hoger beroep;

• Een nieuwe dwangsomprocedure bij de voorzieningenrechter in artikel 8:55d van de Awb;

• Het schrappen van de bezwaarschriftprocedure in geval van het niet tijdig nemen van een primair besluit;

• Het loslaten van de -mogelijke- koppeling van het beroep tegen het niet tijdig nemen van een besluit op bezwaar en een alsnog afkomend reëel besluit op bezwaar (thans artikel 6:20, vierde lid van de Awb);

Commentaar

3. Algemeen.

   De wetenschappelijke commissie heeft met belangstelling kennis genomen van het voorontwerp waarin een belangrijk onderwerp wordt behandeld en kan zich verenigen met de in de Memorie van Toelichting geformuleerde doelstelling om de burger een adequaat rechtsmiddel ter te hand stellen tegen het niet tijdig nemen van een besluit door een bestuursorgaan. De in het voorontwerp geboden mogelijkheid, met name het onderdeel van het voorstel om de bezwaarschriftfase over te slaan, spreekt de wetenschappelijke commissie aan.

   Op de uitwerking heeft de wetenschappelijke commissie echter kritiek, met name daar waar het voorontwerp op een naar het oordeel van de wetenschappelijke commissie te gedetailleerde en onnodige wijze nieuwe procedures creëert, waarbij moet worden betwijfeld of de gewenste versnelling wel wordt bereikt.

   Daarnaast heeft de wetenschappelijke commissie kritiek op het feit dat het voorontwerp waar het reageert op een probleem in de bestuurlijke fase slechts een gedeelte van de bestuurs(proces)rechtelijke keten bespoedigt; de onder andere ten gevolge van capaciteitstekort ontstane vertragingen in de rechterlijke procedures worden hier ten onrechte niet besproken, hetgeen de wetenschappelijke commissie, zeker in het licht van artikel 6 EVRM, betreurt (Zie ook Barkhuyzen en Jansen "rechtsmiddelen tegen rechterlijke en bestuurlijke traagheid: het EVRM noopt tot aanpassing van het nederlandse recht" NJB, pagina 841, 2002).

4. Bezwaarschriftprocedure:

Het onderhavige voorontwerp voorziet in de mogelijkheid om bij de overschrijding van de primaire beslistermijn rechtstreeks de rechter te adiëren. Voorgesteld wordt artikel 7:1 eerste lid Awb in die zin te wijzigen dat de verplichting om de bezwaarschriftprocedure te doorlopen niet van toepassing is indien het een beroep tegen het niet tijdig beslissen betreft. De wetenschappelijke commissie kan zich geheel verenigen met hetgeen hier wordt voorgesteld en ziet hierbij mede het voordeel dat onnodige en complicerende voorlopige voorzieningsprocedures hangende het bezwaar worden voorkomen.

5. De schrapping van artikel 6:20, vierde lid Awb:

Het voorontwerp schrapt de destijds door de wetgever gemaakte keuze voor inkleuring van het beroep tegen het niet tijdig beslissen door de rechter.

Gegeven het feit dat het niet tijdig nemen van een besluit niet materieel dient te worden geduid en uitgaande van het schrappen van het bezwaar bij het niet tijdig nemen van een primair besluit, acht de wetenschappelijke commissie dit voorstel op zich zelf logisch en goed verdedigbaar.

De wetenschappelijke commissie heeft bij de bespreking van de inkleuringproblematiek een eventuele keuzemogelijkheid voor de rechtzoekende overwogen, in die zin dat gekozen zou kunnen worden tussen ofwel de gang naar de rechter voor het beroep tegen het niet tijdig beslissen, ofwel de inhoudelijke inkleuring van het besluit. Met name in het vreemdelingenrecht en het sociale zekerheidsrecht is de inhoudelijke inkleuring in sommige gevallen wenselijk. In dit verband wijst de wetenschappelijke commissie er op dat het inkleuren van het niet tijdig nemen van een besluit tijdwinst kan opleveren en derhalve ook in het belang van de rechtsbescherming kan zijn.

De wetenschappelijke commissie adviseert aansluiting te zoeken bij de Procesregeling. Indien het vierde lid van artikel 6:20 toch wordt geschrapt, adviseert de wetenschappelijke commissie in de Memorie van Toelichting nader in te gaan op het bovenstaande.

6. Nieuwe procedure:

In het voorontwerp wordt een nieuwe procedure voor het beroep tegen het niet tijdig beslissen in de Awb geïntroduceerd, geregeld in de artikelen 8:55a tot en met 8:55d. Daarnaast wordt een aparte dwangsomprocedure geïntroduceerd.

De voorgestelde gedetailleerde procedures zullen naar de mening van de wetenschappelijke commissie meer voor problemen dan voor oplossingen zorgen, met name waar deze procedures nieuwe varianten toevoegen aan de reeds bestaande procedures, hetgeen de druk op de administratieve voorbereiding der zaken doet toenemen en tot vertraging of proces-incidenten kan leiden. Juist na de invoering van deze wet, met toch gedeeltelijk ook een symbolische waarde, zal dit door de rechtszoekende slecht worden begrepen.

Naar het oordeel van de wetenschappelijke commissie behoeft de procedure tegen het niet tijdig beslissen niet zo gedetailleerd geregeld te worden: de rechterlijke macht is tot nu toe uitstekend in staat is gebleken de problematiek op te lossen, getuige onder andere de totstandkoming van de genoemde Procesregeling. De huidige middelen van de rechter op dit gebied zijn dan ook ruimschoots voldoende en eigenlijk veel efficiënter dan de Memorie van Toelichting doet geloven. Een beroep tegen niet tijdig beslissen wordt thans gewoon per artikel 8:54 Awb afgedaan, vaak in minder dan 8 weken. Bij gecompliceerde zaken kan versnelde behandeling ter zitting uitkomst bieden.

De kennelijk aan de voorgestelde artikelen ten grondslag liggende gedachte dat daarmee sneller kan worden geprocedeerd dan onder de Procesregeling, is niet juist. Gelet op de overige termijnregelingen in de Procesregeling en op het ervaringsgegeven dat de bestuursorganen bij deze zaken vrijwel altijd de op de zaak betrekking hebbende stukken (in dit geval alleen de stukken die voor de beoordeling van de gestelde overschrijding van de beslistermijn van belang zijn) snel inzenden, verloopt de procedure juist snel en doelmatig. Overigens bieden de voorgestelde artikelen ook nog zoveel uitzonderingen en streeftermijnen, dat zij zeker niet "harder" zijn dan de in de Procesregeling voorziene wijze van toepassing van de artikelen 8:54 en 8:52 van de Awb.

Daarnaast is het tijdig beslissen door het bestuur een kwestie van organisatie van het werk en niet van wettelijke regels. Het veranderen van de wet zonder de organisatie aan te passen heeft naar het oordeel van de wetenschappelijke commissie weinig zin.

De wetenschappelijke commissie adviseert derhalve de genoemde artikelen te laten vervallen en nader aansluiting te zoeken bij de huidige Procesregeling, die dan ook van toepassing zou moeten zijn voor de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de Centrale Raad van Beroep en het College van Beroep voor het bedrijfsleven.

Uitgaande van het achterwege blijven van de nieuw voorgestelde artikelen 8:55a tot en met 8:55d van de Awb zou in artikel 8:72, eerste lid, van de Awb kunnen worden opgenomen dat de eerste volzin niet van toepassing is indien het beroep is gericht tegen het niet tijdig nemen van een besluit.

Het opheffen van de schorsende werking is een nuttige verbetering. Opnieuw ervan uitgaande dat de voorgestelde artikelen 8:55a tot en met 8:55d van de Awb achterwege blijven, adviseert de wetenschappelijke commissie aan artikel 8:55, tweede lid, van de Awb toe te voegen:

"De eerste volzin is niet van toepassing indien het beroep is gericht tegen het niet tijdig nemen van een besluit."

De wijziging van artikel 19 van de Beroepswet past hierin.

Geheel subsidiair merkt de wetenschappelijke commissie nog op dat ook uit een oogpunt van wetgevingstechniek de voorgestelde artikelen niet in deze vorm wet zouden mogen worden. Gelet op haar primaire advies ziet zij ervan af de wetstechnische opmerkingen hier op te nemen.

7. De ingebrekestelling:

   De wetenschappelijke commissie is geen voorstander van de door het voorontwerp geïntroduceerde ingebrekestelling.

   Allereerst is deze nodeloos ingewikkeld en verwarrend. Daarnaast acht de wetenschappelijke commissie de vergelijking met het klachtenrecht van de ombudsman onduidelijk. Verder worden er door de introductie van de ingebrekestelling twee extra weken in de procedure gevoegd, hetgeen nu juist met het oog op het bespoedigen van de procedures onwenselijk is.

   Tenslotte past het vereiste van het verzenden van een ingebrekestelling niet in het systeem van de Awb ( zie met name de artikelen 4:13 en 4:14 Awb) en rijst de vraag hoe een rechtszoekende verneemt dat hij zo’n ingebrekestelling moet versturen. Waarom rust in dat geval op het bestuursorgaan, dat zijn verplichting om tijdig te beslissen niet nakomt, niet de verplichting de rechtzoekende op de mogelijkheden te wijzen die daartegen openstaan?

   De wetenschappelijke commissie adviseert derhalve om bovenstaande redenen de ingebrekestelling uit het voorontwerp te schrappen, of anders, bij het handhaven ervan, in ieder geval in de toelichting op artikel 4:14 Awb een duidelijk beslissingsschema op te nemen ter nadere informatie van de rechtzoekende en duidelijk aan te geven dat de ingebrekestelling al voor het eind van de beslistermijn kan worden ingezonden.

   Daarnaast acht de wetenschappelijke commissie in dat geval een adequate campagne ter informatie van de burger noodzakelijk.

8. Schade ten gevolge van het niet tijdig beslissen.

   Als de voorgestelde procedure een zelfstandige procedure wordt, ligt het niet voor de

   hand artikel 6:20, derde lid (nieuw), van de Awb te handhaven. Artikel 6:20, derde lid, Awb is immers geschreven voor de situatie dat het beroep mede wordt geacht te zijn gericht tegen een ander besluit, hetgeen in het voorliggende geval expliciet niet zo is.

   Voorts rijst de vraag of er door de rechtzoekende dient te worden gekozen op welk moment en in het kader van welke procedure hij de schade tengevolge van het niet tijdig beslissen vergoed wil krijgen. Het zou de eenvoud van de voorgestelde procedure bevorderen als het aspect van de vergoeding niet in die procedure aan de orde zou hoeven te komen. Alsdan kan, als is vastgesteld dat in strijd met de wettelijke regels niet tijdig is beslist, ofwel bij het expliciet genomen besluit meteen worden beslist over de te vergoeden schade (wettelijke rente) of naar aanleiding van een daartoe strekkend verzoek (om een zelfstandig schadebesluit). Tot slot zou het nog mogelijk kunnen zijn om bezwaar en beroep in te stellen tegen het expliciete, te laat genomen besluit en in het kader van die procedure om vergoeding van de schade te vragen. Principieel laat zich ook de vraag stellen of in de voorgestelde procedure al wel een veroordeling tot schadevergoeding kan worden uitgesproken, omdat op dat moment misschien nog niet duidelijk is of er schade ontstaat en zeker niet tot hoe lang die zal voortduren omdat het expliciete besluit nog niet is genomen.

   Tegen deze achtergrond beveelt de wetenschappelijke commissie aan artikel 6:20, derde lid, van de Awb ten aanzien van deze procedure te schrappen.

9. Griffierecht

In het voorontwerp is (behalve ten aanzien van de – door de wetenschappelijke commissie hierboven verworpen – afzonderlijke dwangsomprocedure) ten onrechte geen aandacht besteed aan de problematiek van het griffierecht.

Ervan uitgaande dat in deze procedures gewoon griffierecht wordt geheven, moet worden vastgesteld dat met het innen van het griffierecht ten minste zes en in de praktijk veelal ten minste tien weken zijn gemoeid. Ook daarmee verhoudt zich de gewenste uitspraaktermijn van acht weken slecht.

Versnelling van de griffierechtprocedure biedt daarentegen kansen om de afdoening van deze zaken te bespoedigen.

De wetgever zou verschillende opties kunnen onderzoeken: ofwel het achterwege laten van griffierecht, een verkorte termijn (maar dan wel met verplichte aangetekende verzending van het betalingsverzoek) ofwel (de door de wetenschappelijke commissie ook om andere redenen niet onaantrekkelijk geachte) de constructie waarbij – net als in appel – achteraf van het in het ongelijk gestelde bestuursorgaan griffierecht wordt geheven.

10. Meer partijen

Ten onrechte gaat de Memorie van Toelichting niet in op situaties waarin voor het ondernemen van een bepaalde activiteit verschillende overheidsbesluiten nodig zijn of waarbij meerdere partijen betrokken zijn

11.Toepasbaarheid in het belastingrecht

De wetenschappelijke commissie adviseert dat nader wordt bezien of, en zo in hoeverre, de voorgestelde wijzigingen (ook in de door haar voorgestelde vorm) toepasbaar kunnen of moeten zijn in het belastingrecht en welke gevolgen daaraan zouden zijn verbonden.

Conclusie

12. De wetenschappelijke commissie kan zich verenigen met de in de Memorie van Toelichting geformuleerde doelstelling om de burger een adequaat rechtsmiddel ter hand stellen tegen het niet tijdig nemen van een besluit door een bestuursorgaan. De in het voorontwerp geboden mogelijkheden, vooral daar waar wordt voorgesteld de bezwaarschriftfase over te slaan, spreken de wetenschappelijke commissie zeer aan.

Echter, hoewel het voorontwerp in het teken van de bespoediging van de bestuursrechtelijk besluitvorming staat, levert het juist door de introductie van nieuwe procedures weinig tijdwinst op. Daartegenover staat dat de gedetailleerde procedures de gewone gang van zaken bij de gerechten kunnen doorkruisen en dat zij ertoe kunnen bijdragen dat het beroep bij de rechter sterkt toeneemt, hetgeen ten koste van de doorstroming van de gewone beroepszaken kan gaan. De wetenschappelijke commissie adviseert de voorgestelde artikelen 8:55a tot en met 8:55d Awb te laten vervallen en nader aansluiting te zoeken bij de huidige Procesregeling, die dan ook van toepassing zou moeten zijn voor de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de Centrale Raad van Beroep en het College van Beroep voor het bedrijfsleven.

De wetenschappelijke commissie kan zich derhalve zeer wel vinden in de keuze om in het kader van de procedure tegen het niet tijdig beslissen op een primaire aanvraag de bezwaarschriftprocedure over te slaan. Het voorontwerp wordt op dat punt van harte ondersteund. Voor zover het voorontwerp de procedure vergaand regelt, acht de wetenschappelijke commissie – zij verwijst naar de hierboven geplaatste kanttekeningen - de regeling niet aantrekkelijk.

Den Haag, 28 juni 2002

namens het hoofdbestuur van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak,

G. Chr. Kok

voorzitter

Beveiliging & bescherming burger tegen een NIET-KLANTVRIENDELIJKE overheid, door J. Hop
Wet dwangsom en beroep bij niet tijdig beslissen voor overheidspersoneel
Modelverzoek 6 wraking commissie bezwaarschriften
Bijbanenregister commissie bezwaarschriften op internet
Kamervragen over dubbelfunctie griffier/secretaris klachtencommissie in de zaak Hop
Wraking kinderrechter
Bijbanenregister rechterlijke macht op internet
Informatieve uitzending Omroep Gelderland over wraken kinderrechter
Hop bewijst kinderrechter is rechter, aanklager en belanghebbende en klaagt Nederland aan bij UN